Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Echinacea purpurea (L.) Moench (Rudbeckia purpurea L.); E. angustifolia DC. ve E. pallida (Nutt.) Nutt. aynı cinsin diğer türleridir
Diğer adları
Mor koniçiçeği, ekinasya; İngilizce: purple coneflower, eastern purple coneflower
Familya
Asteraceae (Papatyagiller)
Kullanılan kısım
Çiçek başı, yaprak ve toprak üstü kısımlar (kurutulmuş)
Ekinezya (Echinacea purpurea), Kuzey Amerika'nın doğusuna özgü, mor kenar çiçekleri ve belirgin kabarık merkeziyle tanınan çok yıllık bir süs bitkisidir. Bahçelerde ve kesme çiçek üretiminde yaygındır; kurutulmuş çiçek başları ve yaprakları bitki çayı karışımlarında ve aktar ürünleri arasında yer alır.
Botanik özellikleri
Echinacea purpurea, Asteraceae (Papatyagiller) familyasından, 60-120 cm boylanabilen çok yıllık bir otsu bitkidir. Gövdesi dik ve sert tüylüdür; yapraklar oval ya da mızrak biçimli, kenarları hafif dişlidir. Cinsin adı, Yunanca ekhinos (kirpi) sözcüğünden gelir ve çiçek başının ortasındaki dikenimsi, konik yapıya gönderme yapar.
Çiçek başı, ortadaki turuncu-kahverengi boru çiçeklerinden ve çevresindeki pembe-mor dil çiçeklerinden oluşur; dil çiçekleri olgunlaştıkça aşağı doğru sarkar. Yaz ortasından sonbahara kadar çiçek verir ve arıları, kelebekleri çeker. Tohumlar kış boyunca çiçek başında kalır, bu da bitkiyi kuşlar için de çekici kılar. Cinsin diğer iki tanınan türü, daha dar yapraklı E. angustifolia ile soluk pembe çiçekli E. pallida'dır.
Tarihçe
Echinacea cinsi doğal olarak Kuzey Amerika'nın doğusunda ve ortasındaki otlaklarda yayılır. Mor ekinezya ilk kez Linnaeus tarafından Rudbeckia cinsinde tanımlanmış, sonrasında Conrad Moench 1794'te onu Echinacea cinsine ayırmıştır. Bu nedenle bilimsel adı bugün yazar kısaltmasıyla Echinacea purpurea (L.) Moench biçiminde verilir.
Bitki Avrupa'ya 18. yüzyılda botanik bahçeleri aracılığıyla girmiş, 19. yüzyıl boyunca Avrupa ve Kuzey Amerika'da süs bitkisi ve bitki çayı malzemesi olarak yetiştirilmiştir. Yerli Amerikan halklarının bitkiyi çeşitli geleneksel amaçlarla bildiği kaynaklarda anılır; bu tarihsel bilgi burada yalnızca kültürel kayıt olarak aktarılmaktadır. Günümüzde bitki, Türkiye dahil birçok ülkede bahçe ve peyzaj çalışmalarında yaygın biçimde ekilir.
Kültürdeki yeri
Ekinezya güneşli, iyi drene olan topraklarda kolayca yetişir ve kuraklığa oldukça dayanıklıdır. Bahçede genellikle ilkbaharda tohumla ya da sonbaharda kök bölünmesiyle çoğaltılır. Soğuğa dayanımı iyidir ve Türkiye'nin kışı sert geçen iç bölgelerinde bile açık alanda kalabilir.
Süs bitkisi olarak çayır bahçelerinde, sınır düzenlemelerinde ve kesme çiçek üretiminde kullanılır. Birçok çeşidi geliştirilmiştir; beyaz, sarı, turuncu ve kırmızı tonlarda çiçek açanlar bulunur. Çiçek başları solduktan sonra bitkide bırakılırsa kış bahçesine de görsel zenginlik katar.
Mutfakta
Ekinezya klasik anlamda bir mutfak bitkisi değildir; ürün olarak daha çok kurutulmuş çiçek başı, yaprak ve kök biçiminde bitki çayı karışımları için paketlenir. Karışımlarda tek başına ya da diğer çiçek ve otlarla birlikte yer alabilir. Taze yaprak ve çiçek yemeklerde standart bir malzeme olarak kullanılmaz.
Kurutulmuş ekinezya, ışıktan ve nemden uzak, serin ve kuru bir yerde, kapalı cam ya da kraft ambalajda saklanır. Aroması ve rengi zamanla solduğu için bir yıllık dönem içinde kullanılması önerilir. Satın alırken ürünün tür adının (Echinacea purpurea gibi) ve menşeinin ambalajda yazılı olmasına dikkat edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Ekinezya nedir?
Ekinezya, Kuzey Amerika kökenli, mor çiçekleri ve koni biçimli merkeziyle tanınan çok yıllık bir papatyagil bitkisidir.
Latince adı nedir?
En yaygın türünün adı Echinacea purpurea (L.) Moench'tir. Cinsin diğer türleri Echinacea angustifolia ve Echinacea pallida'dır.
Nerede yetişir?
Doğal olarak Kuzey Amerika'nın doğusundaki otlaklarda yayılır; Türkiye'de ise bahçelerde ve tarlalarda süs ve ürün bitkisi olarak yetiştirilir.
Nasıl saklanır?
Kurutulmuş ürünü ışıktan ve nemden uzak, serin, kuru ve kapalı bir kapta saklanır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press (kültür bitkileri ve süs bitkileri bağlamında genel başvuru) Mabberley, D.J. Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Grieve, M. A Modern Herbal, 1931 Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994 Kew Science, Plants of the World Online (POWO): Echinacea purpurea