Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Dul Avrat Otu (Arctium lappa) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Dul Avrat Otu fotoğraf 1Dul Avrat Otu fotoğraf 2Dul Avrat Otu fotoğraf 3Dul Avrat Otu fotoğraf 4Dul Avrat Otu fotoğraf 5
Fotoğraflar: Resimke, CC BY-SA 4.0 · 小石川人晃, CC BY-SA 4.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0 · Famberhorst, CC BY-SA 4.0 · George Chernilevsky, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Dul Avrat Otu

Arctium lappa L.

Diğer adları
Dulavratotu, büyük dulavratotu; İngilizce greater burdock; Japonca gobo
Familya
Asteraceae (Papatyagiller, Bileşikgiller)
Kullanılan kısım
Kök (kurutulmuş), bazen yaprak ve tohum

Dul avrat otu, yapışkan dikenli başlarıyla giysilere ve hayvan tüylerine sarılan, adı bile bu ısrarcı huyuna gönderme yapan iri bir bitkidir. Bu sıra dışı yapışma düzeneği, yirminci yüzyılda cırt cırtın icadına ilham verdi. Aktarda kurutulmuş kökü satılır, Japonya mutfağında ise sebze olarak yenir.

Botanik özellikleri

Arctium lappa, iki yıllık, bazen 1,5-2 metreye ulaşan iri bir otsu bitkidir. İlk yıl yalnızca kökten çıkan, kocaman, tabanı çentikli ve alt yüzü beyazımsı tüylü yapraklardan bir rozet oluşturur; derin, kalın ve uzun bir kazık kök gelişir. İkinci yıl dallanan bir gövde çıkarır. Mor ya da pembemsi çiçek başları, uçları çengelli birçok dikenle kaplı yeşil bir kapsülün içinde yer alır. Olgunlaşınca bu kapsüller tohumlarla birlikte koparak her şeye yapışır.

Temmuz-eylül aylarında çiçek açar. Yol kenarlarında, bahçe ve tarla çevrelerinde, nemli ve azotlu topraklarda, çalılık kıyılarında yetişir. Türkiye'de Arctium cinsinin birkaç türü bulunur; bunlar arasında yalnızca ayrıntılı inceleme ile ayırt edilenler vardır.

Tarihçe

Dulavratotu Avrupa ve Asya'da çok eski çağlardan beri tanınır. Dioskorides De Materia Medica'da arction ve prosopis gibi adlarla bu cinse yakın bitkileri anar. Arctium adı Yunanca ayı anlamındaki arktos sözcüğüne bağlanır; bunun nedeni tüylü, kaba görünümü olabilir. Lappa ise Latince kökenlidir ve tutmak, yapışmak anlamıyla ilişkilendirilir.

1940'lı yıllarda İsviçreli mühendis George de Mestral, köpeğinin tüylerine takılan bu bitkinin çengelli tohum kapsüllerini mikroskop altında inceleyip cırt cırt benzeri bağlantı sistemini geliştirdi. Bu hikâye, bitkinin modern teknolojiye ilham veren doğa örneklerinden biri olarak anılmasını sağladı.

Kültürdeki yeri

Türkçede dul avrat otu adının nereden geldiği kesin bilinmez; halk arasında bitkinin yapışkanlığının, yakasını bırakmayan bir dul kadına benzetildiği anlatılır. Bu benzetme, bitkiyi köylü hafızasında unutulmaz kılmıştır. Çocuklar için dikenli başlar, birbirinin saçına ve elbisesine yapıştırılan bir oyun malzemesidir.

Bahçe kenarlarında, harman yerlerinde ve eski yollarda boy veren bitki, kuş ve küçük hayvanlar için de barınak olur. Büyük yaprakları geçmişte çiçek ve sebzeleri sarmak, gölge yapmak için kullanılmıştır. Japonya'da gobo adıyla yetiştirilen ve mutfağın önemli bir bileşeni olan kök, geleneksel Japon sofrasında geniş bir yer tutar.

Mutfakta

Japon mutfağında dul avrat otu kökü, ince doğranıp soya sosu, şeker ve susamla soteleyen kinpira gobo, çorba ve sebze karışımlarında kullanılır. Kökün hafif tatlımsı, toprağımsı ve cevizi andıran bir tadı vardır. Kesildikten sonra havayla temas ederek kararır; bu yüzden doğranınca bir süre suda tutulur.

Türkiye'de ise kök genellikle kurutulmuş dilimler halinde aktarlarda satılır ve bitki çayı olarak kullanılır. Bir tatlı kaşığı kurutulmuş kök, bir bardak suda birkaç dakika kaynatılıp demlenir. Kokusu hafif, tadı hafif tatlı ve odunsudur. Kurutulmuş kök dilimleri nemden ve ışıktan uzak bir yerde, kapalı bir kutuda saklanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Dul avrat otu nedir?

Dul avrat otu, çengelli dikenli çiçek başları giysilere yapışan, iri yapraklı, iki yıllık bir bitkidir. Kökü kurutulup aktarlarda satılır.

Dul avrat otu neden bu adı almıştır?

Halk arasında, dikenli başlarının bir kez yapıştığı yerden kolayca ayrılmaması nedeniyle bu adı aldığı söylenir. Kesin bir köken kaydı yoktur.

Dul avrat otu nerede yetişir?

Yol kenarlarında, bahçe çevrelerinde, nemli ve azotlu topraklarda, tarla kıyılarında kendiliğinden yetişir. Türkiye'nin birçok bölgesinde bulunur.

Dul avrat otu kökü nasıl saklanır?

Kurutulmuş kök dilimleri, nemden ve ışıktan uzak, kapağı sıkı kapanan bir cam kavanozda serin bir yerde saklanmalıdır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.

WhatsApp