Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Domates (Solanum lycopersicum L.), Güney Amerika kökenli, bugün dünya mutfaklarının en yaygın sebzelerinden biri olan patlıcangiller bitkisidir. Taze, kurutulmuş, salça ve sos olarak sofraların vazgeçilmezidir.
Botanik özellikleri
Domates, patlıcangiller (Solanaceae) familyasından, doğal ortamında çok yıllık olabilen ancak kültürde genellikle tek yıllık yetiştirilen otsu bir bitkidir. Gövdesi tüylü, yumuşak ve çoğunlukla sarılıcı ya da yayılıcıdır. Yaprakları tüysü bölünmüş, kendine has keskin kokuludur.
Çiçekleri sarı renkli, yıldız biçimlidir ve salkım hâlinde sıralanır. Meyve botanik açıdan bir bereye, yani etli bir meyveye girer; olgunlukta kırmızı, sarı, turuncu ya da başka renklere dönüşebilir. Bu nedenle sofra sebzesi sayılsa da botanik olarak meyvedir. Bitki sıcağı sever ve ılıman iklimde açık tarlada, soğuk bölgelerde seralarda yetiştirilir. Türün eski adı Lycopersicon esculentum Mill. olup günümüzde Solanum cinsi içinde değerlendirilir.
Tarihçe
Domatesin yabani atalarının And Dağları çevresinde, bugünkü Peru ve Ekvador yöresinde yetiştiği kabul edilir. Orta Amerika'da kültüre alınmış olduğu ve Aztek dilindeki tomatl sözcüğünün, bugünkü adın kökenini oluşturduğu bilinir. Avrupa'ya 16. yüzyılda İspanyol seferleri aracılığıyla getirildi.
İlk yıllarda Avrupa'da daha çok süs bitkisi olarak yetiştirildi; mutfağa girişi zaman aldı. İtalya'da yaygınlaşması ve sosların temel malzemesi olması sonraki yüzyıllara rastlar. Osmanlı topraklarına da bu dönemden sonra girdiği ve Anadolu'da 19. yüzyıldan itibaren giderek yaygınlaştığı genel olarak kabul edilir. Bugün Türkiye, dünyanın önde gelen domates üreticileri arasında yer alır.
Kültürdeki yeri
Domates, Türk mutfağı kültüründe salçadan çorbaya, menemenden dolmaya kadar çok geniş bir yelpazeye yayılmıştır. Yaz sonunda evlerde salça yapmak, domates kurutmak ve turşu ya da konserve hazırlamak geleneksel mevsim işleri arasındadır. Güneşte kurutulmuş domates, özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde bilinen bir kış hazırlığıdır.
İtalya, İspanya, Meksika ve Orta Doğu mutfaklarında da domates kimliği belirleyen bir malzemedir. Yüzlerce yerel çeşidi bulunur; yöresel adlarla anılan eski çeşitler tohum koruma çalışmalarının da konusudur.
Mutfakta
Domates çiğ salatalarda, sandviçlerde, mezelerde ve kahvaltı sofralarında taze tüketildiği gibi pişirilerek de kullanılır. Menemen, sebze yemekleri, etli yemekler, makarna sosları ve çorbalar en yaygın örneklerdir. Salça, rendelenmiş ya da püre hâline getirilmiş domatesin uzun süre kaynatılmasıyla elde edilen koyu kıvamlı bir mutfak malzemesidir.
Kurutulmuş domates, ince dilimlenip güneşte ya da fırında kurutulur; zeytinyağında saklanabilir veya kuru hâlde bekletilir. Taze domates, buzdolabı dışında, serin ve gölge bir yerde olgunlaşmaya bırakılır; tam olgunlaşınca kısa süreli buzdolabında tutulabilir. Kuru domates bez ya da kağıt torbada, nemden uzak ve kapalı kapta saklanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Domates nedir?
Domates, patlıcangiller familyasından, Güney Amerika kökenli, etli meyvesi için yetiştirilen otsu bir bitkidir.
Domatesin Latince adı nedir?
Latince adı Solanum lycopersicum L. olup eski kaynaklarda Lycopersicon esculentum Mill. adıyla da geçer.
Domates nerede yetişir?
Anavatanı And Dağları çevresidir; bugün sıcak ve ılıman iklimlerde tarlada, serin bölgelerde serada yetiştirilir.
Kurutulmuş domates nasıl saklanır?
Nemden uzak, kapalı bir kapta serin ve karanlık yerde veya zeytinyağı içinde, kapalı kavanozda buzdolabında saklanır.
Kaynaklar
Davis, P. H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, 1994 Mabberley, D. J., Mabberley's Plant-Book FAO, Food and Agriculture Organization istatistik ve bitki üretim yayınları Kew, Plants of the World Online (POWO)