Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Deniz Kadayıfı (Chondrus crispus) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Deniz Kadayıfı fotoğraf 1Deniz Kadayıfı fotoğraf 2Deniz Kadayıfı fotoğraf 3Deniz Kadayıfı fotoğraf 4
Fotoğraflar: Ryan Hodnett, CC BY-SA 4.0 · Ryan Hodnett, CC BY-SA 4.0 · Ansgar Gruber, CC BY-SA 4.0 · Ryan Hodnett, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Deniz Kadayıfı

Chondrus crispus Stackh.

Diğer adları
İrlanda yosunu, kıvırcık yosun, deniz yosunu; İngilizce: Irish moss, carrageen moss, carrageen
Familya
Gigartinaceae (kırmızı alg)
Kullanılan kısım
Tallus (yosun gövdesi; kurutulmuş)

Deniz kadayıfı (Chondrus crispus), Kuzey Atlantik kıyılarının kayalık bölgelerinde yetişen, kırmızı renkli, yelpaze biçimli bir deniz yosunudur. Bir bitki değil, kırmızı alglerden biridir. Jelleşme özelliğiyle bilinen karagenan maddesinin geleneksel kaynağıdır.

Botanik özellikleri

Chondrus crispus, botanik açıdan bir bitki değil, kırmızı algler (Rhodophyta) grubunda yer alan bir deniz alg türüdür. Gerçek bitkilerdeki gibi kök, gövde ve yaprak içermez; gövdesine tallus denir ve kayalara tutunma diski ile bağlanır. Tallus, tekrar tekrar çatallanan, yelpaze ya da kıvırcık biçimli, 5-20 santimetre kadar boylanabilen, çoğunlukla kırmızımsı-mor, ışık fazla olduğunda sarımsı-yeşile dönen bir yapıdadır.

Tür, Kuzey Atlantik'in iki yakasında; Kuzey Amerika'nın doğu kıyılarında ve Avrupa kıyılarında, Norveç'ten Portekiz'e kadar, gelgit bölgesi ve onun altındaki serin, kayalık sularda yayılır. Aynı genetik yapıdan iki ayrı nesil, görünüşte benzer ama üreme hücresi bakımından farklı bireyler üretir. Gigartinaceae familyasına bağlı olan tür, Türkiye kıyılarında doğal olarak yaygın değildir; ürün genellikle ithal edilir.

Tarihçe

Chondrus crispus, İrlanda kıyılarında yüzyıllardır toplanır; "carrageen" adı, İrlanda'nın Waterford yakınlarındaki Carraigín (küçük kaya) yerinden gelen İrlandaca bir sözcüğe dayandırılır. 19. yüzyılda özellikle Büyük Kıtlık döneminde İrlanda'da önemli bir gıda ve ticaret ürünü olmuştur.

Türkiye'de ürünün "deniz kadayıfı" adıyla anılması, kurutulduğunda ince, telsi ve kıvrımlı görünüşünün tel kadayıfı çağrıştırmasından kaynaklanır. 20. yüzyılda karagenan, gıda endüstrisinde kıvam verici madde olarak yaygınlaşmış; bugün Atlantik kıyılarındaki kültür çiftlikleriyle de üretilmektedir.

Kültürdeki yeri

Deniz kadayıfı doğada gelgit seviyesinin alt kesiminde kayalara tutunarak büyür. Geleneksel olarak alçak gelgitte elle ya da tırmıkla toplanır, tatlı suyla yıkanır ve güneşte kurutulur. Güneşte bekleyen ve yağmurla ıslanıp yeniden kuruyan yosun ağarır; bu işlem ticarette beyazlatılmış ürün olarak bilinir.

Kuzey Amerika, İrlanda ve Fransa'da hem doğal toplama hem de kontrollü deniz tarımı yapılır. Aşırı toplama yerel stokları etkileyebildiğinden bazı bölgelerde toplama sınırlanmıştır. Kurutulmuş ürün aktarlarda bütün yosun ya da toz halinde sunulur.

Mutfakta

Geleneksel mutfakta kurutulmuş deniz kadayıfı suda ıslatılır, ardından sütle ya da suyla kaynatılıp süzülerek hafif jelleşen bir kıvam elde edilir. İrlanda, Karayipler ve bazı Atlantik mutfaklarında sütlü tatlı ve puding türü hazırlıklarda bu özelliğinden yararlanılır. Gıda sanayisinde ise ayrıştırılmış karagenan olarak kıvam verici ve jelleştirici katkı maddesi biçiminde yer alır.

Kurutulmuş yosun serin, kuru ve ışık almayan bir yerde, kapalı kavanozda saklanır. Nemlenen ürün küflenebileceğinden kapağı sıkı kapatılmalıdır. Kullanmadan önce yıkanıp suda bekletmek, üzerindeki tuz ve kumun uzaklaşmasını sağlar.

Sık sorulan sorular

Deniz kadayıfı nedir?

Chondrus crispus adlı, Kuzey Atlantik kıyılarında yetişen kırmızı bir deniz yosunudur; İrlanda yosunu olarak da bilinir.

Deniz kadayıfı bir bitki midir?

Hayır. Bitki değil, kırmızı algler (Rhodophyta) grubuna ait bir deniz algidir; kök, gövde ve yaprağı yoktur.

Latince adı nedir?

Latince adı Chondrus crispus Stackh.'dir ve Gigartinaceae familyasındandır.

Nasıl saklanır?

Kurutulmuş yosun serin, kuru ve ışıktan uzak, kapalı bir kavanozda saklanır.

Kaynaklar

Grieve, M., A Modern Herbal, 1931
Mabberley's Plant-Book
FAO, Food and Agriculture Organization of the United Nations, deniz yosunu ve karagenan ile ilgili yayınları
AlgaeBase (algae taksonomi veri tabanı)

WhatsApp