Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Çörek Otu (Nigella sativa) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Çörek Otu fotoğraf 1Çörek Otu fotoğraf 2Çörek Otu fotoğraf 3Çörek Otu fotoğraf 4Çörek Otu fotoğraf 5Çörek Otu fotoğraf 6
Fotoğraflar: Afifa Afrin, CC BY-SA 4.0 · No machine-readable author provided. TheGoblin~commonswiki a…, CC BY-SA 3.0 · Daderot, CC0 · Gaurav Dhwaj Khadka, CC BY-SA 4.0 · 阿橋 HQ, CC BY-SA 2.0 · C T Johansson, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Çörek Otu

Nigella sativa L.

Diğer adları
Siyah kimyon, karaçörek, çörekotu, kara kimyon (yöresel); İngilizce: black cumin, nigella, black caraway
Familya
Ranunculaceae (Düğünçiçeğigiller)
Kullanılan kısım
Tohum

Çörek otu (Nigella sativa), küçük, siyah ve köşeli tohumlarıyla çörek, simit, poğaça ve peynir gibi hamur işlerinde ve gıdalarda kullanılan tek yıllık bir düğünçiçeğigiller bitkisidir. Tohumları Mısır'da Tutankamon'un mezarında bulunan eşyalar arasında da anılır.

Botanik özellikleri

Nigella sativa, 20-60 santim boylanan, tek yıllık, otsu bir bitkidir. Yapraklar ince, iplik gibi bölünmüş ve tüysüdür. Soluk mavi ya da beyazımsı çiçekler tek tek dik gövde uçlarında açar ve yaklaşık 2-3 santim çapındadır.

Çiçek döküldükten sonra beş ila yedi gözlü, şişkin bir kapsül oluşur; olgunlaşınca kapsül açılır ve içindeki siyah, üç köşeli, mat tohumlar dökülür. Tohumlar ezildiğinde kendine özgü, hafif baharatlı bir koku verir. Bitki kurak ve sıcak iklimleri sever; Güneybatı Asya, Akdeniz havzası ve Kuzey Afrika'da kültüre alınmıştır. Türkiye'de Orta Anadolu ve İç Batı kesimlerinde, özellikle Afyon, Burdur ve Isparta dolaylarında tarımı yapılır.

Tarihçe

Çörek otu tohumlarının Mısır'da Firavun Tutankamon'un mezarında bulunduğu çeşitli kaynaklarda anılır; bu bulgu bitkinin Eski Mısır'da bilindiğini gösterir. Bitki, Eski Ahit'te de Hz. Yeşaya kitabında ekin ve harman bağlamında anılan bir tohum olarak yorumlanır; ancak çevirilerde adlandırma konusunda tartışmalar vardır.

Dioskorides ve Plinius, Melanthion adıyla anlaşılan bir tohumdan bahsetmiş, bu tohumun Nigella cinsi içinde değerlendirilmesi bazı yorumcularca yapılmıştır. İslam dünyası, Anadolu ve Orta Asya'da çörek otu yüzyıllardır tanınan bir tohumdur ve mutfak kültürünün parçasıdır. Bu sayfada tohumun yalnızca tarihî ve mutfak yönü ele alınır.

Kültürdeki yeri

Anadolu mutfağında çörek otu, adını doğrudan çörekten alır; kutlama ve bayram çörekleri, açma, poğaça, simit ve pidenin üzerinde bu tohumlar süs ve lezzet amacıyla kullanılır. Tohum, Türkiye'nin pek çok yöresinde ev yapımı ekmek ve hamur işlerinin vazgeçilmez bir süsü olarak yer alır.

Hindistan, Pakistan, İran ve Orta Doğu mutfaklarında da farklı adlarla kullanılır; Hint mutfağında kalonji, Arap mutfağında habbet el-bereke olarak bilinir. Çörek otu İngilizcede genellikle black cumin diye anılır; ancak gerçek kimyon (Cuminum cyminum) ya da kara kimyon (Bunium persicum) ile aynı bitki değildir.

Mutfakta

Çörek otu tohumları, hamur işlerine serpiştirilerek ya da hamura karıştırılarak kullanılır. Türk mutfağında simit, çörek, poğaça, pide, açma ve ekmeklerin yanı sıra bazı peynirlerin, örneğin çörek otlu peynirlerin yapımında yaygındır. Ayrıca salata, turşu ve bazı sebze yemeklerinde baharat olarak da kullanılır. Tohumlar hafifçe kavrulduğunda kokusu belirginleşir.

Tohum, hava almayan cam ya da metal bir kapta, ışıktan ve nemden uzak serin yerde saklanır. Öğütülmüş çörek otu daha çabuk kokusunu yitirir; bu nedenle gerektikçe öğütülmesi tercih edilir. Alerjisi olanlar bakımından ambalaj etiketini kontrol etmek gerekir.

Sık sorulan sorular

Çörek otu nedir?

Çörek otu, siyah, köşeli tohumlarıyla hamur işlerinde ve peynirlerde kullanılan Nigella sativa adlı tek yıllık bir bitkidir.

Latince adı nedir?

Latince adı Nigella sativa L. olup Ranunculaceae (düğünçiçeğigiller) familyasındandır.

Nerede yetişir?

Sıcak ve kurak iklimleri sever; Türkiye'de başlıca Afyon, Burdur ve Isparta dolaylarında yetiştirilir.

Nasıl saklanır?

Tohumlar kapalı bir kapta, ışıktan ve nemden uzak, serin yerde saklanır; öğütülmüş hâli daha çabuk kokusunu kaybeder.

Kaynaklar

Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. TDK, 1994.
Dioskorides. De Materia Medica.
Grieve, M. A Modern Herbal. 1931.
Kew Plants of the World Online (POWO): Nigella sativa L.

WhatsApp