Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Veratrum lobelianum Bernh. (Veratrum album L. subsp. lobelianum (Bernh.) Arcang.)
Diğer adları
Yeşil çöpleme, çöpleme otu; İngilizce: green false hellebore, Lobel's false hellebore
Familya
Melanthiaceae (Çöplemegiller)
Kullanılan kısım
Kullanılmaz; yalnız botanik ve tarih bilgisi için anılır
Çöpleme (Veratrum lobelianum), dağ çayırlarında yetişen, geniş kıvrımlı yaprakları ve yeşilimsi çiçek salkımıyla tanınan çok yıllık bir bitkidir. Bitkinin tüm kısımları çok zehirlidir; yenmez, dokunduktan sonra eller yıkanmalıdır. Sitedeki Ak Çöpleme kartında anlatılan Veratrum album'un yakın akrabasıdır.
Botanik özellikleri
Veratrum lobelianum, 1-1,5 metreye kadar boylanan, kalın köksaplı çok yıllık bir bitkidir. Yapraklar geniş, eliptik ve belirgin paralel damarlıdır; boyuna kıvrımlı yapıları bitkiye tipik bir görünüm verir. Yeşilimsi-sarı çiçekler dallı büyük bir salkım oluşturur. Yakın akrabası Veratrum album ise çiçekleri daha beyazımsı olmasıyla ayrılır; bazı kaynaklar V. lobelianum'u ayrı bir tür, bazıları ise V. album'un alt türü olarak ele alır. Ayrım için Ak Çöpleme kartına bakılabilir.
Bitki Avrupa ve Batı Asya'nın dağlık bölgelerinde, nemli çayırlarda, subalpin otlaklarda ve orman açıklıklarında yetişir. Türkiye'de Kuzey Anadolu dağlarında ve Doğu Karadeniz çevresinde görülür. Çiçek açmadan önce, genç sürgünler yabani yeşilliklere benzediğinden, sarı çiçekli centiyana (Gentiana lutea) ile karıştırıldığında ciddi zehirlenme olayları bildirilmiştir.
Tarihçe
Veratrum cinsi antik çağdan beri tanınan ve ölümcül derecede zehirli olduğu bilinen bitkilerden biridir. Dioskorides ve Plinius, Melanthion ve Elleboros adlarıyla benzer bitkilerden bahsetmiş, bunların aşırı zehirliliğini vurgulamışlardır. Bilim adı Latince veratrum kara yürekli anlamındaki sözlerle ilişkilendirilir; kesin köken konusunda farklı görüşler vardır.
Orta Çağ ve sonrasında Avrupa'da bitkinin zehirli olması nedeniyle tarım çevrelerinde istenmeyen bir ot olarak görülmüş, otlaklarda hayvan sağlığını tehdit etmesi nedeniyle ayıklanmıştır. Bu bilgi yalnızca tarihî ve çevresel bağlamda verilmektedir.
Kültürdeki yeri
Çöpleme, dağ köylerinde kuşaklardır tanınan ve çocuklara uzak durmaları söylenen bir zehirli bitki olarak halk bilgisinde yer alır. Bazı yörelerde bitkinin bulunduğu çayırlarda hayvanların otlatılmaması gerektiği anlatılır. Yörelere göre farklı adlar taşıması, bitkinin geniş çevrelerce bilindiğini gösterir.
Belirgin yaprak dokusu nedeniyle botanik bahçelerde ve bazı dağ bahçelerinde yetiştirilir; ancak her türlü temasta dikkat gerekir. Bitki yenmez, çay yapılmaz, hiçbir biçimde tüketilmez.
Mutfakta
Çöpleme mutfakta kesinlikle kullanılmaz. Bitkinin tüm kısımları çok zehirlidir; çiğ ya da pişmiş hiçbir hâliyle yenmez, içecek ya da baharat olarak kullanılmaz. Yanlışlıkla tüketimin ciddi sonuçları olabileceğinden, doğadan toplanan yeşilliklerle karıştırılmaması önemlidir.
Bitkiye dokunduktan sonra eller bol su ve sabunla yıkanmalı, yara ya da çizik varsa temastan kaçınılmalıdır. Bitki çocukların ve evcil hayvanların erişemeyeceği yerde bulundurulmalı, bahçede yetişiyorsa kaldırılırken eldiven kullanılmalıdır. Zehirlenme şüphesinde derhal tıbbi yardım alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Çöpleme nedir?
Çöpleme, Veratrum lobelianum adlı, dağ çayırlarında yetişen, çok zehirli ve geniş kıvrımlı yapraklı çok yıllık bir bitkidir.
Latince adı nedir?
Latince adı Veratrum lobelianum Bernh. olup Veratrum album'un yakın akrabası ya da alt türü sayılır; Melanthiaceae familyasındandır.
Zehirli midir?
Evet, bitkinin tüm kısımları çok zehirlidir; yenmez, içilmez ve dokunduktan sonra eller yıkanmalıdır.
Nerede yetişir?
Avrupa ve Batı Asya'nın dağlık bölgelerinde, nemli çayır ve orman açıklıklarında yetişir; Türkiye'de Kuzey Anadolu dağlarında görülür.
Kaynaklar
Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press. Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. TDK, 1994. Dioskorides. De Materia Medica. Plinius. Naturalis Historia. Kew Plants of the World Online (POWO): Veratrum lobelianum Bernh.