Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Çin Kirazı (Liçi) (Litchi chinensis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Çin Kirazı (Liçi) fotoğraf 1Çin Kirazı (Liçi) fotoğraf 2Çin Kirazı (Liçi) fotoğraf 3Çin Kirazı (Liçi) fotoğraf 4Çin Kirazı (Liçi) fotoğraf 5Çin Kirazı (Liçi) fotoğraf 6
Fotoğraflar: Yauwoloufrajm, CC BY-SA 4.0 · Carlquist, Sherwin John, 1930-2021, CC BY 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY 4.0 · Baruah ranuj, CC BY-SA 4.0 · DiverDave, CC BY-SA 4.0 · Crusier, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Çin Kirazı (Liçi)

Litchi chinensis Sonn.

Diğer adları
Liçi, lici, leçi; İngilizce: lychee, litchi
Familya
Sapindaceae (Sabunağacıgiller)
Kullanılan kısım
Meyve (etli aril)

Çin Kirazı, yaygın adıyla liçi (Litchi chinensis), Güney Çin kökenli, her dem yeşil bir meyve ağacıdır. Pütürlü kırmızımsı kabuğunun içindeki beyaz, sulu ve kokulu meyve eti nedeniyle tropik ve yarı tropik bölgelerde yetiştirilir.

Botanik özellikleri

Litchi chinensis, sabunağacıgiller (Sapindaceae) familyasının tek türlü Litchi cinsini oluşturan, genellikle 10-15 metreye ulaşan her dem yeşil bir ağaçtır. Yapraklar çift tüylü bileşiktir; her yaprakçık parlak, derimsi ve mızraksı biçimlidir. Küçük, yeşilimsi-sarı çiçekler dalların ucunda yoğun salkımlar oluşturur.

Meyve, yaklaşık 3-4 santimetre çapında, yuvarlak ya da yumurta biçimli ve pütürlü, kırmızımsı bir kabukla örtülüdür. Kabuk soyulduğunda beyaz, yarı saydam, sulu bir aril ortaya çıkar; ortasında koyu kahverengi, parlak bir çekirdek bulunur. Ağaç sıcak, nemli yazları ve serin, kurak kışları sever; don olan yerlerde zarar görür. Türkiye'de yalnızca çok ılıman kıyı bölgelerinde deneme niteliğinde yetiştirilir, ticari ürün büyük ölçüde ithaldır.

Tarihçe

Liçinin Güney Çin'de, günümüzde Guangdong ve Fujian dolaylarında çok eski çağlardan beri yetiştirildiği kabul edilir. Çin kaynaklarında meyveye ilişkin kayıtlar yüzyıllar öncesine uzanır ve meyve uzun süre saray sofralarının gözde ürünlerinden sayılmıştır. Taze liçi çabuk bozulduğu için sarayın uzak illerden getirttiği meyvenin hızlı ulaştırılması hakkında anlatılar bilinir.

Ağaç zamanla Hindistan, Vietnam, Tayland ve Güneydoğu Asya'ya yayılmış; 17. yüzyıldan sonra Avrupalıların aracılığıyla Afrika, Amerika ve Hint Okyanusu adalarına taşınmıştır. Bugün Çin, Hindistan, Vietnam ve Madagaskar önemli üretici ülkeler arasındadır. Avrupa botanik literatüründe tür adı Pierre Sonnerat tarafından verilmiştir.

Kültürdeki yeri

Çin kültüründe liçi, tatlı ve bereketli bir meyve olarak bilinir; özellikle yaz aylarında sofralarda ve şenliklerde yer alır. Kırmızı kabuğu nedeniyle sanat ve edebiyatta renkli, neşeli bir imge olarak anılır. Kuru liçiye Çin'de lychee nut denmesi, kabuğu içinde kurutulduğunda meyvenin kuru bir fındık görünümü almasından gelir.

Türkçede meyveye halk arasında Çin kirazı denmesi, ilk ithal edildiği dönemde ismin kiraza benzeyen kırmızı rengi ve küçük boyuyla ilişkilendirilmesinden kaynaklanır; bitki kiraz akrabası değildir. Bu adlandırma yanıltıcı olmasın diye botanik adı olan Litchi chinensis ile birlikte anılması yerinde olur.

Mutfakta

Liçi çoğunlukla taze olarak, kabuğu soyulup çekirdeği çıkarılarak yenir. Meyve salataları, dondurma, sorbe, kokteyl ve tatlı soslarında, ayrıca şurup içinde konserve olarak kullanılır. Asya mutfağında hem tatlı hem de tuzlu yemeklerde, örneğin ördek ve deniz ürünleri tariflerinde yer aldığı olur.

Taze liçi buzdolabında kabuğuyla, nemli bir kapta birkaç gün saklanabilir; kabuk zamanla kahverengileşir. Kurutulmuş ürün ise kuru, serin ve hava almayan bir kapta tutulmalıdır. Çekirdek yenmez.

Sık sorulan sorular

Çin kirazı (liçi) nedir?

Çin kirazı, Litchi chinensis adlı, Güney Çin kökenli bir meyve ağacının pütürlü kırmızı kabuklu, beyaz ve sulu etli meyvesidir.

Liçinin Latince adı nedir?

Latince adı Litchi chinensis Sonn. olup sabunağacıgiller (Sapindaceae) familyasındandır.

Liçi nerede yetişir?

Sıcak ve nemli yazlar ile serin kışlar ister; Çin, Hindistan, Vietnam ve Madagaskar başlıca üretim yerleridir. Türkiye'de yalnız çok ılıman kıyılarda sınırlı denemeler vardır.

Liçi nasıl saklanır?

Taze meyve buzdolabında nemli bir kapta kısa süre saklanır; kurutulmuş olanı kuru ve serin ortamda, kapalı kapta tutulur.

Kaynaklar

Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press.
Kew Plants of the World Online (POWO): Litchi chinensis Sonn.
FAO, tropikal meyve üretimi ve ticareti yayınları.
Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. TDK, 1994.

WhatsApp