Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Çay (Camellia sinensis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Çay fotoğraf 1Çay fotoğraf 2Çay fotoğraf 3Çay fotoğraf 4Çay fotoğraf 5Çay fotoğraf 6
Fotoğraflar: Patrick Kolencherry, CC BY-SA 3.0 · HeroidShehu, CC BY 3.0 · Maksym Malygin, CC BY-SA 4.0 · Dinesh Valke from Thane, India, CC BY-SA 2.0 · P.T.Đ, CC BY-SA 4.0 · Maksym Malygin, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Çay

Camellia sinensis (L.) Kuntze (syn. Thea sinensis L.)

Diğer adları
Siyah çay, Rize çayı; İngilizce: tea
Familya
Theaceae (Çaygiller)
Kullanılan kısım
Genç yaprak ve tomurcuk

Çay (Camellia sinensis), genç yaprakları ve tomurcukları dünyada en çok içilen demlikli içeceklerden birinin hammaddesi olan, her dem yeşil bir çalıdır. Türkiye'de Rize ve çevresinde yetiştirilir; çay, Türk sofra kültürünün temel unsurudur.

Botanik özellikleri

Camellia sinensis, her dem yeşil, parlak yapraklı bir çalı ya da küçük ağaçtır. Kültürde budanarak bir metre boyunda tutulur; böylece yeni sürgünler kolay toplanır. Yapraklar derimsi, kenarları dişli, çiçekler ise küçük, beyaz ve güzel kokuludur. Çaygiller (Theaceae) içinde Camellia cinsindendir ve süs bitkisi kamelyalarla akrabadır.

Bitkinin iki ana çeşidi vardır: küçük yapraklı, soğuğa dayanıklı var. sinensis ve iri yapraklı, sıcağı seven var. assamica. Çay yılda birkaç kez sürgün verir; toplama, en genç iki yaprak ve tomurcuk alınarak elle ya da makineyle yapılır. Türkiye'de yağışlı ve nemli Doğu Karadeniz yamaçlarında yetişir.

Tarihçe

Çay, Çin'de yüzyıllardır bilinen bir bitkidir. Çaya ilişkin yazılı kayıtlar çok eskidir; Çin'den Japonya'ya, daha sonra Avrupa'ya ulaşmıştır. 17. yüzyıldan itibaren Avrupa'da, özellikle İngiltere ve Hollanda'da yaygınlaşmış; İngilizler Hindistan'da, Hollandalılar Cava'da çay plantasyonları kurmuştur.

Türkiye'de çay yetiştiriciliği Cumhuriyet'in ilk yıllarında ele alındı. Zihni Derin'in öncülüğünde Batum'dan getirilen fidan ve tohumlarla Rize'de denemeler yapıldı; Rize'nin yağışlı ve ılıman iklimi çaya uygun bulundu. Sonraki on yıllarda çay tarımı Doğu Karadeniz'de yaygınlaştı ve devlet eliyle kurulan Çaykur (Çay İşletmeleri) bu üretimin merkezinde yer aldı.

Kültürdeki yeri

Türkiye'de çay, günün her saatinde, ince belli bardakta içilen bir içecektir. Çay demleme kültürü, iki katlı çaydanlıkla yapılır: alttaki demliğe çay konup üstte suyun kaynaması beklenir; demlenen çay sonra bardağa açık ya da koyu renkte servis edilir. Misafir ağırlama ve sohbet geleneğinin merkezinde çay vardır.

Rize ve Doğu Karadeniz'de çay hasadı, kırsal yaşamın büyük bir parçasıdır. Mayıs-ekim arasında sürgünler toplanır, fabrikalarda işlenir. Çay bahçeleri, bölgenin manzarasını belirleyen basamaklı yeşil yamaçlardır. Kış aylarında bitki dinlenmeye çekilir.

Mutfakta

Siyah çay, çay yapraklarının solutulması, kıvrılması, oksitlenmesi (fermantasyon) ve kurutulmasıyla elde edilir. Demlendiğinde koyu kırmızımsı renkli bir içecek verir. Türkiye'de sade, bazen limon ya da şekerle içilir; kahvaltı ve ikindi sofralarının vazgeçilmezidir. Dünyada ise sütle, baharatla ve soğuk olarak da hazırlanır.

Kuru çay, serin, kuru ve ışıktan uzak yerde, ağzı kapalı, kokusuz bir kapta saklanır. Çay kokuyu kolayca çeker; bu yüzden baharat ve kokulu ürünlerden ayrı tutulmalıdır. Açılmış paketin içinde nem ve hava kalmaması için kapalı teneke ya da cam kavanoz tercih edilir.

Sık sorulan sorular

Çay nedir?

Çay, Camellia sinensis bitkisinin genç yapraklarının işlenmesiyle elde edilen ve demlenerek içilen bir üründür.

Çayın Latince adı nedir?

Latince adı Camellia sinensis (L.) Kuntze'dir; eski kaynaklarda Thea sinensis olarak da geçer.

Çay Türkiye'de nerede yetişir?

Türkiye'de çay, Rize başta olmak üzere Doğu Karadeniz kıyı şeridinde yetişir.

Çay nasıl saklanır?

Serin, kuru, ışıktan uzak yerde, kokusuz, kapalı bir kapta saklanır.

Kaynaklar

Mabberley's Plant-Book
Kew, Plants of the World Online (POWO)
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands
FAO, çay üretimi ve ticareti yayınları
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994)

WhatsApp