Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Çam Sakızı (Çam Reçinesi) (Terebinthina communis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Çam Sakızı (Çam Reçinesi) fotoğraf 1Çam Sakızı (Çam Reçinesi) fotoğraf 2Çam Sakızı (Çam Reçinesi) fotoğraf 3
Fotoğraflar: Stijndg, CC BY-SA 4.0 · RealGatba, CC0 · Adarsh Patel, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Çam Sakızı (Çam Reçinesi)

Terebinthina communis (Pinus spp. oleo-reçinesi)

Diğer adları
Çam reçinesi, çam balsamı, terebentin; İngilizce: pine resin, turpentine
Familya
Pinaceae (Çamgiller)
Kullanılan kısım
Reçine (gövdeden akan oleo-reçine)

Çam sakızı ya da çam reçinesi, çam türlerinin gövdesindeki kanallardan sızan yapışkan oleo-reçinedir. Damıtıldığında terebentin ve kolofan elde edilir; Türkiye'de reçine toplama işi reçinecilik olarak bilinir.

Botanik özellikleri

Çamlar, odun dokusunda reçine kanalları taşır. Gövde yaralandığında bu kanallardan ağacın kendini koruması için yapışkan, balsamlı bir sıvı akar; bu sıvı oleo-reçinedir. Havayla temas edince sertleşir ve sarımsı, saydam bir kütle halini alır. Ticarette Terebinthina communis adıyla anılan bu ürün, Pinus türlerinden elde edilir.

Oleo-reçine buharla damıtılırsa iki ana ürün ayrılır: uçucu kısım terebentin (zamk terebentini) yağı, geride kalan katı kısım ise kolofan (reçine) olarak adlandırılır. Çam sakızı adı bazen Pistacia lentiscus'un sakızıyla (mastika) karıştırılır; ancak o ayrı bir bitkidir ve çam reçinesiyle ilgisi yoktur.

Tarihçe

Çam reçinesi, antik çağdan beri Akdeniz ticaretinde bilinen bir maldır. Dioskorides ve Plinius, reçinelerin ve zift ürünlerinin çeşitlerinden söz eder. Gemi derzlerinin kapatılması, çömlek ve küplerin içinin kaplanması, meşalelerin yapımı gibi pek çok iş için kullanılmıştır. Antik Yunan ve Roma şarap kültüründe küplerin reçineyle kaplanması da bilinir.

Reçine toplama, çam ormanlarına sahip ülkelerde yüzyıllardır sürdürülen bir geçim kaynağıdır. Türkiye'de de kızılçam ormanlarının yaygın olduğu Ege ve Akdeniz bölgelerinde reçine üretimi yapılmıştır. Sanayi devriminden sonra boya, vernik ve yapıştırıcı sanayisi için hammadde ihtiyacı artmıştır.

Kültürdeki yeri

Reçinecilik, Türkiye'de özellikle Muğla, Antalya ve çevresi gibi kızılçam ormanlarının bulunduğu yörelerde bilinen bir meslektir. Reçinecinin gövdede açtığı yaraların altına kap yerleştirilir ve akan reçine belirli aralıklarla toplanır. Bu iş, orman idaresinin izni ve denetimi altında yürütülür; ağaca zarar vermemek için ölçülü uygulanması gerekir.

Kolofan, keman yayının telleri tutması için kullanılan klasik bir malzemedir; ressamlar ve müzisyenler arasında yaygın bilinir. Terebentin ise boya inceltici ve temizleyici sanayide kullanılan klasik bir çözücüdür. Bu nedenle çam reçinesi, hem sanat hem sanayi tarihinde yer alan bir hammaddedir.

Mutfakta

Çam reçinesi bir gıda ürünü değildir; mutfakta kullanılmaz. Terebentin ise uçucu, yanıcı bir çözücüdür ve yenmez. Yalnızca el sanatları, boya-vernik hazırlığı ve benzeri teknik amaçlar için tanıtılır.

Reçine ağzı kapalı kutuda, serin ve kuru bir yerde, ısı kaynaklarından uzak saklanır. Terebentin yanıcı olduğundan açık alevden uzak, havalandırması iyi bir yerde ve çocukların ulaşamayacağı biçimde muhafaza edilmelidir. Reçine parçaları birbirine yapıştığı için kağıda sarılarak saklanması işi kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Çam sakızı (çam reçinesi) nedir?

Çam ağacının gövdesinden sızan yapışkan oleo-reçinedir; sertleşerek sarı-kehribar renkli bir kütle oluşturur.

Çam reçinesinin Latince adı nedir?

Ticarette Terebinthina communis olarak geçer; ham maddesi Pinus cinsi çam türleridir.

Terebentin ve kolofan nedir?

Reçinenin damıtılmasıyla elde edilen uçucu sıvıya terebentin, geride kalan katı kısma kolofan denir.

Çam reçinesi nasıl saklanır?

Serin, kuru, ısıdan uzak ve ağzı kapalı bir kapta saklanır; terebentin açık alevden uzak tutulmalıdır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica
Plinius, Naturalis Historia
Grieve, M., A Modern Herbal (1931)
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands
Mabberley's Plant-Book
FAO, odun dışı orman ürünleri yayınları

WhatsApp