Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Fıstık çamı, iç fıstık, şemsiye çamı, Akdeniz fıstık çamı; İngilizce: stone pine, umbrella pine, pine nut
Familya
Pinaceae (Çamgiller)
Kullanılan kısım
Tohum (iç)
Çam fıstığı, fıstık çamının (Pinus pinea L.) kozalaklarından çıkarılan yenilebilir tohumdur. Türkiye'de Bergama'daki Kozak yaylası bu ürünle tanınır; pilav, dolma ve içli köfte gibi yemeklerde kullanılır.
Botanik özellikleri
Fıstık çamı, kızılçam ve karaçamdan ayrı olarak, geniş şemsiye biçimli tacıyla kolayca tanınan orta boylu bir çamdır. Yapraklar iki iğneli, uzun ve koyu yeşildir. Kozalaklar iri, yuvarlak ve parlak kahverengidir; tohumları sert bir kabuk içinde yer alır. Tohumların olgunlaşması yaklaşık üç yıl sürer, bu yüzden aynı ağaçta farklı yaşta kozalaklar bulunur.
Tür Akdeniz çevresinde, kumlu ve hafif topraklarda doğal ya da yarı doğal olarak yayılır. Türkiye'de Ege ve Marmara kıyılarında, iç kesimlerde ise Bergama'daki Kozak yaylası gibi bölgelerde yetişir. Flora of Turkey'de Pinus cinsi içinde ele alınır; yenebilen tohumlarıyla öteki çamlardan ayrılır.
Tarihçe
Fıstık çamı tohumları, Akdeniz havzasında binlerce yıldır toplanmaktadır. Antik Roma ve Yunan kaynaklarında, Plinius gibi yazarlar çam kozalaklarının tohumlarından ve yenilmelerinden söz eder; Roma'nın arkeolojik kalıntılarında kozalak ve tohum kabukları bulunmuştur. Fıstık çamının Akdeniz'de ne ölçüde doğal olduğu, ne ölçüde insanlarca dikildiği tartışmalıdır.
Bergama yöresinde Kozak yaylasında fıstık çamı ormanları, çam fıstığı üretiminin merkezi olarak bilinir. Yöre halkı kozalakları ağaçtan toplar, kurutarak açtırır ve tohumları kabuğundan çıkarır. Bu emek yoğun iş, bölgenin kırsal ekonomisinde yüzyıllardır yer tutar.
Kültürdeki yeri
Kozak yaylasında çam fıstığı hasadı, sonbahar ve kış aylarında kozalakların toplanması ve yayılması ile gerçekleşir. Kozalaklar güneşte açılınca tohumlar dökülür; sert kabuk kırılarak içi çıkarılır. İç fıstık küçük, uzun ve krem renklidir; pahalı oluşu, işinin zahmetli olmasından gelir.
Çam fıstığı, Türk sofra kültüründe özellikle şenlik ve ziyafet yemeklerinin süsü olarak bilinir. Fıstık çamının heybetli görünümü, İtalya'da parklara ve yol kenarlarına da yansımıştır. Kozak yöresi ise bu ağacı belgeler, anılar ve yerel şenliklerle ön plana çıkarır.
Mutfakta
Çam fıstığı mutfakta çok yönlüdür. İç pilav, dolma, içli köfte, börek ve tatlıların içinde, hafif kavrulmuş olarak kullanılır. Akdeniz mutfağında İtalyan pesto sosunun da temel malzemesidir. Hafifçe kavrulduğunda aroması belirginleşir; fazla kavrulursa acılaşır.
İçi yağlı olduğundan çabuk acılaşabilir. Bu yüzden kabuğundan çıkarılmış fıstık serin, kuru, ışıktan uzak ve hava almayan bir kapta saklanmalı; uzun süre saklanacaksa dondurucu uygundur. Alerjisi olanların tüketmemesi gerektiği paketlerde belirtilmelidir.
Sık sorulan sorular
Çam fıstığı nedir?
Çam fıstığı, fıstık çamı kozalaklarından çıkarılan, yağlı ve krem renkli yenilebilir tohumdur.
Çam fıstığının Latince adı nedir?
Çam fıstığını veren ağaç Pinus pinea L.'dir; İngilizcede stone pine ya da umbrella pine denir.
Çam fıstığı nerede yetişir?
Akdeniz çevresinde yetişir; Türkiye'de Bergama'daki Kozak yaylası bu ürünle bilinir.
Çam fıstığı nasıl saklanır?
Kabuksuz iç, serin, kuru ve ışıktan uzak, hava almayan bir kapta saklanır; uzun süre için dondurucu uygundur.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Plinius, Naturalis Historia Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994) Mabberley's Plant-Book FAO, odun dışı orman ürünleri yayınları Kew, Plants of the World Online (POWO)