Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Çam (Pinus) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Çam fotoğraf 1Çam fotoğraf 2Çam fotoğraf 3Çam fotoğraf 4Çam fotoğraf 5
Fotoğraflar: Hans G. Oberlack, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 · LBM1948, CC BY-SA 4.0 · Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0 · Liné1, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Çam

Pinus spp. (Pinus brutia Ten., Pinus nigra Arnold, Pinus sylvestris L.)

Diğer adları
Kızılçam (P. brutia), karaçam (P. nigra), sarıçam (P. sylvestris); İngilizce: pine
Familya
Pinaceae (Çamgiller)
Kullanılan kısım
Odun, reçine, kozalak, tohum

Çam, Pinaceae familyasının Pinus cinsini oluşturan, iğne yapraklı ve kozalaklı ağaçların ortak adıdır. Türkiye ormanlarının büyük bölümünü kızılçam, karaçam ve sarıçam gibi türler oluşturur; çam balı da bu ormanların ürünüdür.

Botanik özellikleri

Pinus cinsi, yaprakları iki, üç ya da beş iğne halinde bir kın içinde demet olarak taşıyan, kozalaklı ağaçlardan oluşur. Erkek ve dişi kozalaklar aynı ağaç üzerinde bulunur; tohumlar rüzgârla yayılır. Türkiye'de en yaygın tür kızılçamdır (Pinus brutia Ten.); Ege, Akdeniz ve Marmara kıyı kuşağında geniş ormanlar kurar. Karaçam (Pinus nigra Arnold) daha yüksek ve soğuk dağlarda, sarıçam (Pinus sylvestris L.) ise Kuzey Anadolu'nun yüksek kesimlerinde yaygındır.

Çamlar rüzgâra, kuraklığa ve fakir topraklara dayanıklıdır; yangından sonra kozalakların açılmasıyla yeniden çoğalabilirler. Kızılçamda kozalaklar birkaç yıl kapalı kalabilir. Flora of Turkey, Pinus cinsini ayrıntılı biçimde ele alır ve Türkiye'de yetişen türleri tek tek tanımlar.

Tarihçe

Çam ağaçlarının odunu, reçinesi ve katranı antik çağdan beri gemi yapımında ve inşaatta kullanılmıştır. Dioskorides ve Plinius, çamın çeşitli türlerinden ve ürünlerinden söz eder; Akdeniz ticaretinde çam reçinesi ve kereste önemli kalemlerdir. Anadolu kıyılarındaki çam ormanları da antik gemi yapımı için değerli bir kaynaktı.

Osmanlı döneminde kereste, gemi direkleri ve yapı malzemesi olarak çam ormanları devlet denetiminde işletilirdi. Cumhuriyet döneminde orman yönetimi kurumsallaştı ve çam ağaçlandırma çalışmaları yaygınlaştı. Bugün çam, Türkiye'nin orman alanı bakımından en geniş ağaç grubudur.

Kültürdeki yeri

Çam, Akdeniz ve Ege kıyılarının kokusuyla özdeşleşmiş bir ağaçtır; yaz aylarında sıcak havada yayılan reçine kokusu bölge kültürünün bir parçasıdır. Yılbaşı ağacı geleneğinde de çam türleri sıklıkla kullanılır. Orman köylerinde çam odunu yapı, mobilya, yakacak ve kapı gibi pek çok iş için kullanılmıştır.

Çam ormanları aynı zamanda arıcılık için önemlidir. Kızılçam ormanlarındaki bazı bitki bitleri, ağaç özsuyundan tatlı bir salgı çıkarır; arılar bunu toplayarak çam balını yapar. Türkiye, dünyanın önde gelen çam balı üreticilerinden biridir ve ürün özellikle Muğla yöresiyle anılır.

Mutfakta

Çam, mutfakta doğrudan bir bitki olarak değil, ürünleriyle yer alır. Çam balı koyu renkli, az şekerlenen ve belirgin aromalı bir baldır; kahvaltılarda kullanılır. Fıstık çamının (Pinus pinea L.) tohumları ise çam fıstığı olarak pilav, dolma ve çeşitli hamur işlerinde değerlendirilir; bu konuda ayrı bir kart bulunmaktadır.

Çam balı serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde, kapağı sıkı kapalı cam kavanozda saklanır. Çam kozalakları ve iğne yaprakları süs ve dekorasyon amacıyla da kullanılır. Hangi çam türünün yenilebilir olduğu konusunda genellemeye gidilmemeli; yalnızca bilinen ürünler tüketilmelidir.

Sık sorulan sorular

Çam nedir?

Çam, çamgiller ailesinin Pinus cinsini oluşturan, iğne yapraklı ve kozalaklı ağaçların genel adıdır.

Çamın Latince adı nedir?

Cinsin adı Pinus'tur; Türkiye'de kızılçam Pinus brutia Ten., karaçam Pinus nigra Arnold, sarıçam Pinus sylvestris L. olarak adlandırılır.

Çam nerede yetişir?

Kızılçam kıyı kuşağında, karaçam ve sarıçam daha yüksek dağlarda yetişir; Türkiye'nin en yaygın orman ağaçlarıdır.

Çam balı nedir?

Çam balı, kızılçam ormanlarında arıların ağaç özsuyunu işleyen böceklerin salgısından topladığı koyu renkli bir baldır.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994)
Dioskorides, De Materia Medica
Plinius, Naturalis Historia
Mabberley's Plant-Book
FAO, orman ve odun dışı orman ürünleri yayınları
Kew, Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp