Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Brokoli (Brassica oleracea) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Brokoli fotoğraf 1Brokoli fotoğraf 2
Fotoğraflar: পাপৰি বৰা, CC BY-SA 4.0 · Fungus Guy, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Brokoli

Brassica oleracea L. var. italica Plenck

Diğer adları
Brokoli, yeşil karnabahar; İngilizce broccoli
Familya
Brassicaceae (Turpgiller)
Kullanılan kısım
Çiçek tomurcuğu başı ve kalın sap

Brokoli, lahana ve karnabaharla aynı türün farklı bir çeşit grubudur. Yeşil, sık dizilmiş çiçek tomurcuklarından oluşan başı ve kalın sapı yenir. Adını, İtalyanca filiz, sürgün anlamındaki broccolo sözcüğünden alır.

Botanik özellikleri

Brassica oleracea var. italica, iki yıllık bitki olmasına karşın sebze olarak tek yıllık yetiştirilen bir bitkidir. Kalın, dik bir gövdesi, mavimsi yeşil, dalgalı kenarlı büyük yaprakları vardır. Yenen kısım, çiçeklenmeden önce toplanan yoğun, yeşil çiçek tomurcuğu kümeleridir. Bu kümeler hasat edilmezse sarı, dört taçlı çiçeklere dönüşür; bu çiçek yapısı turpgillerin ortak özelliğidir.

Brokoli serin iklimi sever ve Akdeniz kökenli yabani lahananın yüzyıllarca süren seçmesiyle ortaya çıkmıştır. Aynı türden lahana, karnabahar, Brüksel lahanası, kelem ve alabaş da türetilmiştir. Türkiye'de Marmara, Ege ve Karadeniz kıyılarında yaygın olarak yetiştirilir.

Tarihçe

Brokolinin Etrüsk ve Roma döneminde İtalya'da yetiştirilen lahana formlarından geliştiği kabul edilir. Plinius Naturalis Historia'da lahana türlerini ve bunların bahçelerde seçilişini anlatır. Brokoli adı ise İtalyanca broccolo sözcüğünden gelir; sözcük, filiz ya da sürgün anlamındaki bir kökten türemiştir.

Brokoli 18. yüzyılda İngiltere'ye İtalyan sebzesi olarak girmiş ve oradan yayılmıştır. Amerika'da yaygın olarak yetiştirilmeye 20. yüzyılda başlanmıştır. Türkiye'de ise brokoli geniş çapta ancak yakın dönemde, 20. yüzyılın ikinci yarısından sonra sofralara girmiştir.

Kültürdeki yeri

Türkiye'de brokoli yeni sayılabilecek bir sebzedir; kış sebzesi olarak pazarlarda ve manavlarda yaygınlaşmıştır. Marmara ve Karadeniz kıyısında yetişen lahana ailesinin bu üyesi, geleneksel lahana sarmalarının yanında yeni lezzetler arayan sofralarda yer almıştır. Mutfakta çorbadan salataya kadar geniş bir kullanımı vardır.

İtalya, İngiltere ve Çin mutfaklarında ise çok daha uzun bir geçmişe sahiptir. İtalya'da makarna soslarının, Çin mutfağında ise wok yemeklerinin tanıdık bir bileşenidir. Dondurulmuş sebze olarak büyük ölçekte işlenip ihraç edilmesi, ülke ekonomisi için de önem taşır.

Mutfakta

Brokoli buharda, haşlanarak, fırında ya da tavada kısa süre kavrularak pişirilir. Çorbası, salatası, graten yemeği, makarna sosu ve sebze yemekleri yaygın kullanımlarıdır. Aşırı pişirildiğinde rengini ve kokusunu kaybeder, bu yüzden kısa süreli pişirme tercih edilir. Sapı soyulup doğranarak çorbalarda ve sote yemeklerde kullanılabilir.

Taze brokoli buzdolabının sebze bölmesinde, hafif nemli koşulda birkaç gün saklanır. Daha uzun süre için kısa süre haşlanıp dondurulabilir. Çiçek başlarının sararması bitkinin yaşlandığını gösterir; bu durumda kullanılmaz.

Sık sorulan sorular

Brokoli nedir?

Brokoli, lahana, karnabahar ve Brüksel lahanasıyla aynı türden olan, yeşil çiçek tomurcuğu başları yenen bir sebzedir.

Brokolinin Latince adı nedir?

Latince adı Brassica oleracea var. italica Plenck'tir. Karnabahar ve lahana da aynı türün farklı çeşit gruplarıdır.

Brokoli nerede yetişir?

Serin ve ılıman iklimleri sever. Türkiye'de Marmara, Ege ve Karadeniz kıyılarında ve ılıman iç bölgelerde yetiştirilir.

Brokoli nasıl saklanır?

Taze brokoli buzdolabında birkaç gün saklanır. Daha uzun süre için haşlandıktan sonra dondurulur.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
FAO, Brassica oleracea üzerine genel yayınlar.

WhatsApp