Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Ak ballıbaba, ölü ısırgan, bal otu, arı otu (yöresel); İngilizce: white dead-nettle, snowflake
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Çiçek, genç yaprak
Ballıbaba, Lamium cinsinin Türkçedeki genel halk adıdır; en tanınmış türü beyaz çiçekli Lamium album L.'dir. Isırgana benzer yapraklarına karşın yakmaz, bu yüzden ölü ısırgan olarak da anılır. Çiçeklerinin tabanındaki balözünü çocukların emmesi, birçok yörede bilinen bir çocukluk anısıdır.
Botanik özellikleri
Lamium album, Lamiaceae familyasından, 20-60 cm boylanabilen çok yıllık otsu bir bitkidir. Dört köşeli gövdesi, karşılıklı dizilmiş, kenarı dişli ve tüylü, ısırgana benzeyen yaprakları vardır. Isırgandan farkı, yakıcı tüylerinin bulunmamasıdır.
Beyaz çiçekleri, yaprak koltuklarında halka biçiminde dizilir ve dudaksı bir yapıdadır. Nisan ve ekim arasında çiçek açar; çiçeklerin ziyaretçileri çoğunlukla arılar ve bombus arılarıdır. Avrupa'dan Asya'ya geniş bir alanda yayılır; Türkiye'de nemli kenarlarda, bahçe aralarında ve çalılıklarda yaygındır. Lamium cinsinin başka türleri de mor ve pembe çiçekleriyle ballıbaba adıyla anılabilir.
Tarihçe
Lamium adı Antik Yunan ve Roma yazarlarında geçen, ısırgana benzeyen otlar için kullanılan sözcüklerden gelir. Dioskorides ve Plinius gibi yazarlar, yakmayan ısırgan benzeri bitkilerden söz eder; bu betimlemelerin hangi türe karşılık geldiği konusunda bilim insanları kesin değildir.
Bitki Orta Çağ otçuluk kitaplarında ve Grieve gibi sonraki derlemelerde yaygın bir yabani ot olarak yer alır. Linnaeus 1753'te Lamium album adını yayımlamış, bitki bu adla bilimsel literatüre girmiştir.
Kültürdeki yeri
Çocukların ballıbaba çiçeğini koparıp tabanındaki tatlımsı balözünü emmesi, Anadolu'da ve Avrupa'da yaygın bir bahar oyunudur. Bu yüzden Türkçedeki ballıbaba adı bu çocukluk alışkanlığından gelir. Yöreden yöreye ad değişir; arı otu, bal otu gibi adlar da duyulur.
Kırsalda ballıbaba, arıcılar için de tanıdık bir bitkidir. Bal arıları ve yabani arılar çiçeklerine sıkça uğradığı için bahçelerde yabani çiçek kenarlarında bilerek bırakılır. İngilizcedeki dead-nettle adı, ısırgana benzeyip yakmamasından gelir.
Mutfakta
Ballıbabanın genç sürgünleri ve yaprakları, Avrupa'nın bazı yörelerinde yabani yeşillik olarak haşlanır, çorbalara ve omletlere katılır. Türkiye'de ise sınırlı bir mutfak geleneği vardır; yabani otlarla ilgilenenlerin dışında yaygın değildir. Yabani bitki toplarken türün kesin olarak tanınması gerekir.
Kurutulmuş çiçekler ve yapraklar, temiz ve kuru bir ortamda, hava almayan kavanozda, ışıktan uzak saklanır. Kırdan toplanan bitkiler yol kenarı, kimyasal uygulanan alan ve kirli sulardan uzak yerlerden alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Ballıbaba nedir?
Ballıbaba, Lamium cinsinden, özellikle beyaz çiçekli Lamium album ile anılan, ısırgana benzeyen ama yakmayan yabani bir ottur.
Ballıbabanın Latince adı nedir?
En bilinen türü Lamium album L.'dir ve Lamiaceae familyasındandır.
Ballıbaba ısırgan mıdır?
Hayır. Isırganla yaprak benzerliği vardır ama yakıcı tüyleri yoktur; bu yüzden ölü ısırgan denir.
Ballıbaba nerede yetişir?
Nemli çalılık, bahçe kenarı ve yol kenarlarında, Avrupa'dan Asya'ya geniş bir alanda ve Türkiye'de de yaygındır.
Kaynaklar
Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press. Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M. A Modern Herbal (1931). Kew Plants of the World Online (POWO), Lamium album kaydı.