Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Ayva Yaprağı (Cydonia oblonga) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Ayva Yaprağı fotoğraf 1Ayva Yaprağı fotoğraf 2Ayva Yaprağı fotoğraf 3Ayva Yaprağı fotoğraf 4
Fotoğraflar: Schurdl, CC BY-SA 4.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Topi Pigula, CC BY-SA 4.0 · Ввласенко, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Ayva Yaprağı

Cydonia oblonga Mill.

Diğer adları
Ayva, ayva ağacı
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Yaprak ve meyve

Ayva, sonbaharın altın sarısı, tüylü, hoş kokulu meyvesiyle tanınan bir ağaçtır. Yaprağı da kurutularak bitki çayı olarak demlenir. Adı, antik Girit'teki Kydonia kentinden gelen ve yüzyıllardır Akdeniz mutfağının vazgeçilmezlerinden biri olan bu meyve, Anadolu'da tatlıdan yemeğe uzanan geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir.

Botanik özellikleri

Cydonia oblonga, beş-sekiz metre boylanabilen, yaprak döken, dalları kıvrık, taç yapısı düzensiz küçük bir ağaçtır. Yaprakları basit, yumurta biçimli, bütün kenarlı, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü ise gri tüylü, keçemsi bir örtüyle kaplıdır. Büyük, beyaz veya hafif pembe çiçekleri tek tek açar ve nisan-mayısta ortaya çıkar.

Meyve, armut veya elma biçiminde, iri, olgunlaşınca altın sarısı renkli, yüzeyi ince tüylerle kaplı ve çok hoş kokuludur. Eti sert ve taşsı hücreler içerir, çiğ yenmesi güçtür; pişince yumuşar ve kokusu zenginleşir. Ayva, Kafkasya ve İran çevresinden köken alan, Anadolu'da çok eski zamanlardan beri yetiştirilen bir türdür. Türkiye'de Marmara, Ege ve İç Anadolu bahçelerinde yaygındır; Bursa, Bilecik ve Eskişehir yöresi ayvasıyla tanınır.

Tarihçe

Cydonia adı, antik Girit'teki Kydonia kentinden gelir; Yunanlılar bu meyveye melon kydonion, yani Kydonia elması derdi. Dioskorides, eserinde ayvayı bu adla tanıtır; Plinius de Naturalis Historia'da cotoneum malum adıyla anlatır. Antik dünyada ayva, bağ bahçelerde ve aşk, evlilik törenlerinde simgesel bir meyve olarak yer almıştır.

Çeşitli kaynaklar, ayvanın Orta Doğu ve Anadolu'da çok eski dönemlerden beri bilindiğini belirtir. Osmanlı mutfağında ayva, saray ve konak sofralarının önemli bir malzemesi olmuştur. Baytop'un sözlüğü ayva adını kaydeder. Latince oblonga, uzunca anlamına gelir ve meyve biçimine gönderme yapar.

Kültürdeki yeri

Anadolu'da sonbahar, evlerde ayva kokusuyla anılır: raflara dizilen ayvalar, odayı kaplayan hoş koku ve kışlık hazırlıklarının başladığı haberi. Ayva tatlısı kaymakla servis edilmesiyle bayram ve özel gün sofralarının parçasıdır. Deyim olarak ayvayı yemek, başı belaya girmek anlamında kullanılır; bu deyim, ayvanın yenmesinin zor ve buruk olduğu gerçeğine dayanır.

Ayva çiçeği ve meyvesi, geleneksel Türk sanatlarında nakışlarda, ebru ve çini motiflerinde de görülür. Bazı yörelerde ayva çekirdekleri ıslatılarak elde edilen yapışkan öz, eski dönemlerde saç şekillendirmede kullanılmıştır. Ayva ağacı, bahçelerin süs ve meyve ağacı olarak sevilir.

Mutfakta

Ayva, mutfakta en çok tatlı olarak bilinir: ağır ağır şekerle pişirilip kızıl bir renge dönüşen ayva tatlısı, kaymak veya ceviz ile servis edilir. Ayrıca reçel, marmelat, komposto, pestil ve ayva çekirdeği şerbeti de yapılır. Etli yemeklerde, özellikle kuzu ve tavuk ile birlikte ayva dolması ve ayvalı yemekler de Anadolu mutfağının tatlı-ekşi örneklerindendir.

Ayva yaprağı, temiz ve bakımlı, kimyasal uygulanmamış ağaçlardan yaz boyunca toplanıp gölgede kurutulur ve bitki çayı olarak demlenir. Bir tatlı kaşığı kuru yaprak, kaynamış suyla on dakika demlenir; hafif buruk, meyvemsi bir kokusu vardır. Kurutulmuş yaprak cam kavanozda, ışık ve nemden uzak saklanır.

Sık sorulan sorular

Ayva yaprağı çayı nasıl demlenir?

Bir tatlı kaşığı kurutulmuş yaprak, kaynamış suya konur ve on dakika demlenir. Süzüldükten sonra bal veya tarçınla servis edilebilir.

Ayva yaprağı ne zaman toplanır?

Yaprakları temiz ve sağlam olduğu dönemde, mayıs ile eylül arasında, yağmursuz bir günde toplanır.

Ayva adı nereden gelir?

Bilimsel adı Cydonia, antik Girit'teki Kydonia kentinden gelir. Türkçedeki ayva adı ise bu meyvenin yaygın halk adıdır.

Ayva nasıl saklanır?

Sağlam meyveler serin ve havadar bir odada, birbirine değmeyecek biçimde dizilerek haftalarca saklanır; hoş kokusu odayı doldurur.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.

WhatsApp