Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Ayrık Otu (Elymus repens) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Ayrık Otu fotoğraf 1Ayrık Otu fotoğraf 2Ayrık Otu fotoğraf 3Ayrık Otu fotoğraf 4Ayrık Otu fotoğraf 5
Fotoğraflar: Rillke, CC BY-SA 3.0 de · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Matt Lavin from Bozeman, Montana, USA, CC BY-SA 2.0 · MurielBendel, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ayrık Otu

Elymus repens (L.) Gould (syn. Agropyron repens (L.) P.Beauv.)

Diğer adları
Ayrık, ayrık kökü, tarla ayrığı; İng. couch grass, quackgrass, twitch grass
Familya
Poaceae (Buğdaygiller)
Kullanılan kısım
Köksap (kurutulmuş)

Ayrık otu (Elymus repens), buğdaygiller ailesinden, uzun ve ince köksaplarıyla hızla yayılan, çok yıllık bir çim bitkisidir. Tarla ve bahçelerde zorlu bir yabani ot olarak bilinir. Kurutulmuş köksapları aktarlarda satılır.

Botanik özellikleri

Elymus repens, 30-120 santimetre boylanan, dik gövdeli, çoğunlukla yeşil-grimsi ve çok yıllık bir buğdaygildir. Yapraklar yassı, kenarları pürüzlü, tabanda kulakçıklı bir yapıdadır. Başak, buğdaya benzer biçimde, ekseni boyunca iki sıra halinde dizilmiş başakçıklardan oluşur.

Bitkinin asıl dikkat çeken yanı, toprağın altında yatay olarak uzanan, beyaz-sarımsı, ince ve sert köksaplarıdır. Her boğumdan yeni bir sürgün çıkabildiği için küçük bir köksap parçası bile yeni bir bitki oluşturur; bu özellik tarım alanlarında kontrolünü güçleştirir. Eski kaynaklarda Agropyron repens adıyla geçer; bugün Elymus cinsi içinde değerlendirilir.

Tarihçe

Ayrık otunun tarımla ilişkisi, buğday ve arpa yetiştiriciliğinin kendisi kadar eskidir; ekili alanların eşlik eden yabani otlarından biridir. Antik dönem yazarlarının agrostis gibi adlarla andığı çim benzeri bitkilerin bir bölümüyle ilişkilendirilmiş olsa da bu eşleştirmeler kesin değildir.

Grieve, A Modern Herbal adlı eserinde ayrık otunun Avrupa'da otlak bitkisi ve at ile sığır için yem olarak bilindiğini; kıtlık yıllarında kurutulan köksapların öğütülerek ekmek yapımında kullanıldığına dair anlatılar bulunduğunu kaydeder. Türkçedeki ayrık adı, Baytop'un sözlüğünde de yer alan yaygın yöresel bir addır.

Kültürdeki yeri

Çiftçi dilinde ayrık, temizlenmesi en zor yabani otların başında gelir. Bahçıvanlar köksapları elle toplayarak ya da toprağı derin sürerek bununla mücadele eder.

Hayvan yemi olarak otlaklarda sığır ve atlar tarafından yenir. Köpeklerin ayrık otunu yediği de bilinen bir gözlemdir. Köksaplar aktarlarda kurutulmuş, kesilmiş parçalar halinde satılır.

Mutfakta

Ayrık otu mutfakta yaygın olarak kullanılan bir bitki değildir. Kıtlık dönemlerinde bazı yörelerde köksapların kurutulup öğütülerek ekmek yapıldığı ve kavrulmuş köksapların kahve yerine kullanıldığı kaynaklarda anılır; bugün bu uygulamalar yaygın değildir. Yabani olarak toplanacaksa temiz alanlardan alınması ve türün doğru tanınması gerekir.

Satılan kurutulmuş köksaplar temiz, kuru ve açık renkli olmalıdır. Işıktan ve nemden uzak, ağzı kapalı cam kavanoz ya da kağıt ambalajda, serin yerde saklanır. Küf kokusu olan ya da nem çekmiş ürünler kullanılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Ayrık otu nedir?

Ayrık otu (Elymus repens), uzun ve ince köksaplarıyla yayılan, buğdaygiller ailesinden çok yıllık bir çim bitkisidir.

Latince adı nedir?

Latince adı Elymus repens (L.) Gould'dur; eski kaynaklarda Agropyron repens adıyla da geçer.

Nerede yetişir?

Tarlalarda, bahçelerde, yol kenarlarında ve işlenmiş topraklarda, Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'nın ılıman bölgelerinde yetişir.

Nasıl saklanır?

Kurutulmuş köksaplar ışıktan ve nemden uzak, ağzı kapalı kap ya da kağıt ambalajda, serin ve kuru bir yerde saklanır.

Kaynaklar

Grieve, M., A Modern Herbal, 1931
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Kew Science, Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp