Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Aspir Çiçeği (Carthamus tinctorius) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Aspir Çiçeği fotoğraf 1Aspir Çiçeği fotoğraf 2Aspir Çiçeği fotoğraf 3Aspir Çiçeği fotoğraf 4Aspir Çiçeği fotoğraf 5
Fotoğraflar: Indiana jo, CC0 · Jac. Janssen, CC BY 2.0 · Esin Üstün from Istanbul, Turkey, CC BY 2.0 · Sakib8785, CC BY 4.0 · MGB CEE, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Aspir Çiçeği

Carthamus tinctorius L.

Diğer adları
Aspir, yalancı safran, papağan yemi (tohumu); İngilizce: safflower
Familya
Asteraceae (Papatyagiller)
Kullanılan kısım
Çiçek taç yaprakları ve tohum

Aspir çiçeği (Carthamus tinctorius), parlak turuncu-sarı başçıklı, dikenli yapraklı tek yıllık bir papatyagil bitkisidir. Taç yaprakları tarih boyunca kumaş ve gıda boyası olarak, tohumları ise yağ üretimi için değerlendirilmiştir. Safranla benzer renginden dolayı 'yalancı safran' diye anılır, fakat ikisi birbirinden tamamen farklı bitkilerdir.

Botanik özellikleri

Carthamus tinctorius L., papatyagiller (Asteraceae) familyasından, 50-150 cm boylanan, dik gövdeli ve dallanan tek yıllık bir bitkidir. Yaprakları sert, mızrak biçimli ve kenarları dikenlidir. Dal uçlarında açan başçıklar önce sarı, zamanla turuncu ve kırmızımsı tonlara dönen, çok sayıda küçük boru çiçeğinden oluşur; çevresini dikenli kavuz yapraklar sarar.

Olgunlaşan başçıklarda beyaz, sert kabuklu, dört köşeli tohumlar oluşur. Bitki kurağa dayanıklıdır ve derin kazık köküyle toprağın alt katmanlarından su alabilir; bu nedenle kıraç ve yarı kurak bölgelerde tarımı yapılır. Dünyada yetiştirildiği başlıca ülkeler arasında Hindistan, Kazakistan, ABD, Meksika ve Türkiye sayılır. Yabani akrabaları Anadolu ve Orta Doğu florasında Carthamus cinsi içinde yer alır.

Tarihçe

Bu bitkinin anavatanının Güneybatı Asya ile Doğu Akdeniz çevresi olduğu kabul edilir ve binlerce yıldır boya bitkisi olarak yetiştirildiği bilinir. Eski Mısır'da kumaş boyamada kullanıldığı, çiçek örneklerinin mezar buluntuları arasında bulunduğu ve mumyaları saran bezlerin boyanmasında yararlanıldığı sıkça anılır; ayrıntılarda arkeolojik yorumlar farklılık gösterebilir. Dioskorides ve Plinius gibi antik yazarlar da bitkiyi kendi çağlarındaki bilgilerle anarlar.

İpek Yolu boyunca Asya'dan Avrupa'ya yayılan aspir, kırmızı ve sarı boyar madde veren taç yapraklarıyla tekstil ticaretinde önemli bir yer tutmuştur. Kırmızı ton veren kartamin adlı boyar madde, 19. yüzyılda sentetik boyaların yaygınlaşmasına kadar kullanılmıştır. Anadolu'da bitki 'aspir' adıyla bilinir; tohumu ise kuş yemi olarak 'papağan yemi' diye anılır.

Kültürdeki yeri

Aspir, ılıman ve kurak iklimlerde yetişen bir yaz bitkisidir. Türkiye'de özellikle İç Anadolu, Trakya ve Ege'nin kuru tarım bölgelerinde bahçe ve tarla bitkisi olarak yetiştirilir. İlkbaharda ekilir, yaz sonunda başçıklar kuruyunca hasat edilir. Çok nemli ve ağır topraklarda gelişimi zayıflar.

Taç yaprakları boya ve gıda amaçlı toplanırken çiçek tam açtığında elle koparılır, gölgede kurutulur. Kurutulmuş taç yapraklar ince, kırmızımsı-turuncu iplikçikler biçimindedir. Tohum ise makineyle hasat edilir, temizlenir ve yağ üretiminde ya da kuş yemi olarak kullanılır.

Mutfakta

Aspir çiçeğinin kurutulmuş taç yaprakları bazı yörelerde yemeklere, özellikle pilav ve çorbalara sarı-turuncu renk vermek için az miktarda eklenir. Aroması safrana göre çok daha hafiftir; bu nedenle renk veren bir katkı olarak görülür, safranın yerini aroma açısından tutmaz. Tohumundan elde edilen aspir yağı ise soğuk ve sıcak yemeklerde, kızartmada ve salatalarda kullanılan bitkisel bir yağdır.

Kurutulmuş taç yapraklar, ışık ve nem almayan cam kavanozda veya kapaklı kutuda, serin ve kuru bir yerde saklanır. Tohum ve yağ ise ışıktan ve ısıdan uzakta, ağzı kapalı kapta tutulmalıdır. Açılmış ambalajlar kısa sürede tüketilirse rengi ve kokusu daha iyi korunur.

Sık sorulan sorular

Aspir çiçeği nedir?

Aspir çiçeği, papatyagiller familyasından, parlak turuncu-sarı başçıklı ve dikenli yapraklı tek yıllık bir bitkidir. Bilimsel adı Carthamus tinctorius L.'dir; taç yaprakları boya ve gıda renklendirici olarak, tohumları ise yağ için kullanılır.

Aspir ile safran aynı şey midir?

Hayır. Safran, Crocus sativus çiçeğinin tepecik kısımlarından elde edilen, çok pahalı bir baharattır ve süsengiller familyasındandır. Aspir ise papatyagillerden bir bitkinin taç yapraklarıdır; rengi benzer olduğu için 'yalancı safran' denir, fakat aroması ve değeri farklıdır.

Aspir yağı nasıl elde edilir?

Aspir yağı, bitkinin olgunlaşmış tohumlarının temizlenip preslenmesiyle elde edilir. Tohum kabuğu çıkarıldıktan sonra yağı sıkılan ürün, mutfakta bitkisel yağ olarak kullanılır.

Aspir çiçeği nasıl saklanır?

Kurutulmuş taç yapraklar, ışıktan ve nemden uzakta, kapalı cam kavanozda serin bir yerde saklanır.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Grieve, M., A Modern Herbal, 1931
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
FAO, Safflower: Carthamus tinctorius L., bitki genetik kaynakları yayınları
Kew Science, Plants of the World Online (POWO), Carthamus tinctorius

WhatsApp