Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Alchemilla vulgaris L. s.l. (syn. Alchemilla xanthochlora Rothm.)
Diğer adları
Arslan pençesi, aslan ayağı; İngilizce: lady's mantle
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Toprak üstü kısımlar (yaprak ve çiçekli dal uçları)
Aslan pençesi (Alchemilla vulgaris), yelpaze biçimli, kenarları testere dişli yaprakları ve yaprak kenarlarında sabahları biriken su damlalarıyla tanınan çok yıllık bir gülgil otudur. Adını yaprağın pençeye benzeyen görünümünden alır; Avrupa'da simyacılar bu bitkiyi 'alchemilla' adıyla anmıştır. Aktarlarda genellikle kurutulmuş toprak üstü kısımlar halinde satılır.
Botanik özellikleri
Alchemilla vulgaris L., gülgiller (Rosaceae) familyasından, 20-50 cm kadar boylanan, kısa ve kalın köksaplı çok yıllık bir ot bitkisidir. Yaprakları uzun saplı, böbrek ya da yelpaze biçiminde, 7-11 yüzeyli loblu ve kenarlarından testere dişli olup hafif tüylü yapıdadır. Küçük, yeşilimsi sarı çiçekleri taç yaprak taşımaz; dağınık salkımlar halinde dal uçlarında toplanır ve yaz boyunca görülür.
Bitkinin en dikkat çekici özelliği, sabah erken saatlerde yaprak kenarındaki dişlerden salgılanan su damlalarıdır. Bu olaya bitki biliminde gutasyon denir; damlalar çiğ değil, bitkinin kendi içinden dışarı verdiği sudur. Alchemilla cinsi sistematik açıdan zor bir gruptur: Avrupa'da yüzlerce, Türkiye'de ise birçok tür ve mikro tür bulunur ve vulgaris adı çoğu kez 'geniş anlamda' (sensu lato) kullanılır. Bu nedenle aktar ürünü olarak satılan örnek, tek bir türü değil birbirine yakın birkaç türü kapsayabilir.
Tarihçe
Alchemilla adının, Orta Çağ Avrupa'sında simya ile uğraşanların bitkinin yapraklarında biriken damlaları değerli bir madde saydıkları için verildiği anlatılır. Arapça 'alkemelych' sözcüğünden türediği yolundaki görüş yaygındır, ancak köken tartışmalıdır. Latince vulgaris, 'yaygın' anlamına gelir. Cins adını bilimsel adlandırmaya sokan kişi Linnaeus'tur.
Antik dönem kaynaklarında bitkiye açıkça bu adla rastlanmaz; Orta Çağ bitki kitaplarında ise 'leontopodion' ve Meryem Ana'nın örtüsü anlamındaki adlarla ilişkilendirilir. İngilizce lady's mantle adı da yaprakların kıvrımlı biçiminin bir örtüye benzetilmesinden gelir. Grieve'in 1931 tarihli eseri gibi eski bitki kitapları bitkiyi kapsamlı biçimde tanıtır; Türkçe kaynaklarda ise Baytop sözlüğü yerel adlarını kayda geçirmiştir.
Kültürdeki yeri
Aslan pençesi serin ve nemli iklimleri sever; Türkiye'de özellikle Karadeniz ve yüksek kesimlerdeki çayırlıklarda, orman kenarlarında ve dere boylarında doğal olarak yetişir. Hafif gölgeli, humuslu ve nemli toprakları tercih eder. Avrupa bahçelerinde yaprakları ve yeşilimsi sarı çiçekleriyle zemin örtücü süs bitkisi olarak da yaygındır.
Çoğalması tohumla ve köksapın bölünmesiyle olur. Doğadan toplanan örneklerde, yaprakların tam geliştiği ve çiçeklenmenin başladığı dönemde gün ortasının nemi geçtikten sonra hasat yapılması tercih edilir. Toplanan bitki, ince serilerek gölgede ve havadar bir yerde kurutulur; güneşte kurutma rengini soldurur.
Mutfakta
Aslan pençesi Türk mutfağında yaygın bir malzeme değildir; bazı Avrupa yöreleri genç yapraklarını salata ve çorbalarda ya da süs olarak kullanmıştır. Aktarlarda ise esas olarak kurutulmuş bitki olarak bulunur. Gıda olarak kullanılacaksa, ürünün tür olarak doğru tanımlandığından ve temiz kaynaktan geldiğinden emin olunmalıdır.
Kurutulmuş aslan pençesi, ışık geçirmeyen, ağzı kapalı kavanoz ya da kâğıt ambalajda, serin ve kuru bir yerde saklanır. Nemden ve doğrudan güneşten korunduğunda rengini ve kokusunu uzun süre muhafaza eder. Açılmış paketler ağzı sıkıca kapatılarak aynı koşulda tutulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Aslan pençesi nedir?
Aslan pençesi, gülgiller familyasından, yelpaze biçimli ve kenarları dişli yaprakları olan çok yıllık bir ottur. Bilimsel olarak Alchemilla vulgaris grubunda yer alır ve aktarlarda toprak üstü kısımları kurutulmuş halde satılır.
Aslan pençesinin Latince adı nedir?
En çok bilinen adı Alchemilla vulgaris L.'dir; eş anlamlısı olarak Alchemilla xanthochlora Rothm. de kullanılır. Cins adı, simya ile ilişkili 'alchemilla' sözcüğünden gelir.
Aslan pençesi nerede yetişir?
Serin ve nemli yerleri sever; Türkiye'de çayırlıklarda, orman kenarlarında ve dere kıyılarında doğal olarak görülür. Avrupa'nın büyük bölümünde de yaygındır.
Aslan pençesi nasıl saklanır?
Kurutulmuş bitki, ağzı kapalı kavanozda veya kâğıt ambalajda, serin ve kuru bir yerde, ışıktan uzak saklanır. Nemden korunması rengini ve kokusunu muhafaza eder.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Kew Science, Plants of the World Online (POWO), Alchemilla vulgaris