Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Arpa (Hordeum vulgare) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Arpa fotoğraf 1Arpa fotoğraf 2Arpa fotoğraf 3Arpa fotoğraf 4
Fotoğraflar: Sanjay Acharya, CC BY-SA 4.0 · Txllxt TxllxT, CC BY-SA 4.0 · Sciencia58, CC0 · JackyM59, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Arpa

Hordeum vulgare L.

Diğer adları
Arpa, çift sıralı arpa, altı sıralı arpa; İngilizce: barley
Familya
Poaceae (Buğdaygiller)
Kullanılan kısım
Tane (tohum)

Arpa (Hordeum vulgare L.), insanlığın en eski kültüre aldığı tahıllardan biridir. Bereketli Hilal'de on bin yıl kadar önce yetiştirilmeye başlandığı kabul edilir. Arpa şehriye, tanesi irice bir tahıl olan arpadan farklı bir üründür.

Botanik özellikleri

Hordeum vulgare, bir yıllık, otsu bir tahıl bitkisidir ve boyu yaklaşık bir metreye ulaşır. Başak yapısı, her boğumda üç başakçık bulunan bir eksenden oluşur; yan yana duran bu başakçıkların hepsi dolu ise "altı sıralı", yalnız ortadaki doluysa "iki sıralı" arpa elde edilir. Kılçıklar uzundur ve başağa tipik görünümünü verir. Tane, buğdaya göre daha sert bir kabukla çevrilidir.

Arpa ılıman ve soğuk iklimlerde yetişir, kuraklığa, tuzluluğa ve fakir topraklara buğdaydan daha dayanıklıdır. Bu nedenle yüksek rakımlarda ve yarı kurak bölgelerde, buğdayın yetişemediği alanlarda tarımı yapılır. Hem sonbaharda ekilen kışlık, hem ilkbaharda ekilen yazlık çeşitleri vardır.

Tarihçe

Arkeolojik bulgular, yabani arpanın (Hordeum spontaneum) Bereketli Hilal'de, bugünkü Türkiye'nin güneydoğusu, Suriye, Irak ve İran çevresinde yaklaşık on bin yıl önce kültüre alındığını gösterir. Arpa buğdayla birlikte, Neolitik Çağ'daki tarımın başlangıcını oluşturan ilk tahıllar arasındadır. Mezopotamya ve eski Mısır'da hem besin hem ödeme birimi olarak kullanılmıştır.

Antik Yunan ve Roma'da arpa ekmeği ve lapası, yoksul kesimin temel besinleri arasındaydı; Plinius, Naturalis Historia'da arpanın çeşitlerinden ve kullanımından uzun uzun söz eder. Anadolu'da arpa, yüzyıllardır hayvan yemi ve ekmeklik olarak ekilmiş, orta çağdan beri de bira ve malt üretimi için kullanılmıştır.

Kültürdeki yeri

Arpa ekimi, sonbahar ya da ilkbaharda tohum atılarak yapılır; olgunlaşma süresi buğdaya göre daha kısadır. Hasat çoğunlukla haziran-temmuz aylarında biçerdöverle yapılır. Türkiye, dünya arpa üreticileri arasındadır ve özellikle İç Anadolu, Güneydoğu ve Trakya'da ekilir.

Tahılın büyük bölümü hayvan yemi, malt ve bira sanayisi için ayrılır; kalan kısmı insan gıdası olarak öğütülür. Maltlama, arpanın tanelerinin kontrollü biçimde çimlendirilip kurutulmasıyla yapılan bir işlemdir ve bira ile viski üretiminin temelini oluşturur.

Mutfakta

Arpa, Türk mutfağında çorba ve pilavlarda, kavurma etli yemeklerde ve arpa suyu gibi geleneksel içeceklerde kullanılır. Arpa unu, hamur işlerinde tek başına ya da başka unlarla karıştırılarak ekmek yapımında değerlendirilir; kendine özgü, hafif tatlımsı tadı vardır. Perlenmiş (kabuğu soyulmuş) arpa çorbalarda kullanılan başlıca biçimdir. Burada anılan arpa, şehriye biçiminde bilinen makarna ürünü değil, tahılın kendisidir.

Malt, çimlendirilmiş arpadan elde edilir ve fırıncılıkta, bira ve bazı içeceklerin yapımında kullanılır. Arpa taneleri ve unu serin, kuru ve hava almayan kapta saklanır; bu hâliyle bir yıl ve daha fazla dayanır.

Sık sorulan sorular

Arpa nedir?

Arpa (Hordeum vulgare), buğdaygillerden, tanesi için yetiştirilen eski bir tahıl bitkisidir.

Latince adı nedir?

Hordeum vulgare L.; Poaceae (Buğdaygiller) familyasındandır.

Arpa şehriye ile arpa aynı şey midir?

Hayır. Arpa şehriye, makarna benzeri bir üründür; arpa ise tahılın kendisidir.

Nasıl saklanır?

Kuru, serin ve hava almayan bir kapta, nemden ve böceklerden uzak saklanır.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia
Davis, P.H. (ed.). Flora of Turkey and the East Aegean Islands
Baytop, T. (1994). Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK
Mabberley's Plant-Book
FAO, Cereals and barley statistics
Kew Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp