Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Fıstık, boz iç, çıtlak (Gaziantep, Siirt fıstığı olarak da anılır); İngilizce: pistachio
Familya
Anacardiaceae (Sakızgiller)
Kullanılan kısım
Meyvenin iç kısmı (tohum)
Antep fıstığı (Pistacia vera L.), Güneydoğu Anadolu'nun simge ürünlerinden biri olan, yeşil içli bir sert kabuklu meyvedir. Baklava başta olmak üzere tatlıların vazgeçilmez malzemesidir. Gaziantep ve Siirt, yetiştiriciliğin en bilinen merkezleridir.
Botanik özellikleri
Pistacia vera, boyu on metreye kadar çıkabilen, yavaş büyüyen yaprak döken bir ağaçtır. Ayrı eşeyli bir bitki olduğundan erkek ve dişi çiçekler farklı ağaçlarda bulunur; meyve verimi için bahçede erkek ağaçların da bulunması gerekir. Yapraklar bileşik, kalınca ve parlaktır. Meyve, ince bir dış kabukla kaplı sert bir çekirdek içerir; olgunlaşınca bu sert kabuk kendiliğinden çatlar, çıtlak adı da buradan gelir.
Ağaç kurak ve sıcak yazları, soğuk kışları seven bir iklim bitkisidir. Kuru, taşlı ve kireçli topraklarda iyi gelişir, fazla suya ve nemli ortama dayanmaz. Meyve her yıl aynı miktarda gelmez; bir yıl bol, ertesi yıl az ürün vermesi bu türün bilinen bir özelliğidir. Aynı cinsin yabani akrabaları, örneğin menengiç (Pistacia terebinthus) ve sakız ağacı, Anadolu'da doğal olarak yetişir ve aşı için anaç olarak da kullanılır.
Tarihçe
Antep fıstığının anavatanının Orta Asya ve İran çevresi olduğu kabul edilir; arkeolojik bulgular bu bölgelerde çok eski çağlardan beri toplandığını gösterir. Plinius, Naturalis Historia adlı eserinde fıstığın Suriye'den Roma'ya getirildiğini ve Akdeniz'e oradan yayıldığını yazar. Anadolu'ya girişi ve Güneydoğu'da yaygınlaşması ise kesin tarihle verilemeyecek kadar eskidir; Gaziantep çevresinde yüzyıllardır yetiştirildiği bilinir.
Cumhuriyet döneminde fıstık yetiştiriciliği önemli bir tarım kolu hâline geldi; Gaziantep, Şanlıurfa, Siirt ve Kahramanmaraş çevresinde geniş bahçeler kuruldu. Gaziantep baklavası ve Antep fıstığı, coğrafi işaretle tescil edilmiş ürünler arasındadır. Türkiye bugün dünyanın başlıca fıstık üreticilerinden biridir.
Kültürdeki yeri
Fıstık bahçeleri genellikle ağaçların yaşça büyümesi için sabırla beklenen yatırımlardır; ağaç, dikimden birkaç yıl sonra meyve vermeye başlar ve onlarca yıl verimli kalabilir. Hasat, ağustos sonu ile eylül arasında, dış kabuğun kolay ayrılmaya başladığı dönemde yapılır. Toplanan meyveler dış kabuğundan ayrıştırılır, yıkanır ve güneşte ya da kontrollü ortamda kurutulur.
Ürünler kabuklu ve kabuksuz (iç) olarak ayrılır. Boz iç, kabuğu sıyrılmış, yeşilimsi renkli tohumu ifade eder; tatlıcılıkta yeşil rengi ile aranır. Kavrulmuş, tuzlu ve çıtlak hâlde de tüketilir; kabuklu fıstıkta çatlak oranı kalite ölçütlerinden biridir.
Mutfakta
Antep fıstığı, Türk mutfağında özellikle baklava, kadayıf, lokum, dondurma ve sarma gibi tatlılarda kullanılır. Kuru yemiş olarak, kavrulmuş ya da çiğ hâlde de yenir. Sert ve parlak yeşil rengi sayesinde pasta süslemelerinde, pilav üstlerinde ve etli yemeklerin üzerinde de görülür. Öğütülmüş fıstık hamur işlerinde iç harcı olarak değerlendirilir.
Fıstık iç yağ içerdiği için zamanla acılaşabilir. Kabuklu ve iç fıstık serin, kuru ve ışık almayan bir yerde, hava almayan kapta saklanmalıdır; uzun süre saklanacaksa buzdolabı uygundur. Kokusu ve tadı değişen ürün tüketilmemelidir.
Sık sorulan sorular
Antep fıstığı nedir?
Antep fıstığı, Pistacia vera ağacının yeşil içli sert kabuklu meyvesidir. Türkiye'de başta Gaziantep ve Siirt olmak üzere Güneydoğu'da yetiştirilir.
Latince adı nedir?
Pistacia vera L.; Anacardiaceae (Sakızgiller) familyasındandır.
Boz iç ne demektir?
Kabuğu sıyrılmış, yeşilimsi renkli fıstık içine boz iç denir.
Nasıl saklanır?
Serin, kuru ve ışıktan uzak, hava almayan bir kapta; uzun süre için buzdolabında saklanır.
Kaynaklar
Plinius, Naturalis Historia Davis, P.H. (ed.). Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T. (1994). Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK Mabberley's Plant-Book FAO, Pistachio production statistics Kew Plants of the World Online (POWO)