Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Solucan otu, altın düğme, düğme çiçeği; İngilizce: tansy, common tansy
Familya
Asteraceae (Papatyagiller)
Kullanılan kısım
Çiçek başları ve yapraklar (yalnız süs ve botanik ilgi; yenmez)
Altın düğme, sarı düğme biçimli çiçek başlarıyla tanınan, kuvvetli kokulu çok yıllık bir otsu bitkidir. Türkiye'de solucan otu adıyla da bilinir. Tanacetum vulgare yenmez; bu yazıda bitkinin botanik, tarih ve kültürdeki yeri anlatılmaktadır.
Botanik özellikleri
Tanacetum vulgare, 50-150 santimetre boylanabilen, dik gövdeli, çok yıllık bir bitkidir. Yaprakları tüysü biçimde derin loblu, koyu yeşil renklidir ve ezildiğinde keskin, kafur benzeri bir koku yayar. Yazın ortasından sonbahara kadar açan, yassı tepeli ve yoğun kümeler oluşturan sarı çiçek başları, düğme biçiminde olduğu için bitkiye altın düğme adı verilmiştir.
Bu çiçek başlarında dil çiçekleri bulunmaz, yalnız küçük boru çiçekleri vardır. Bitki, kökünden uzanan sürgünlerle yayılarak yol kenarlarında, yamaçlarda, nehir kıyılarında ve ekili alan kenarlarında gür kümeler oluşturur. Avrupa ve Asya'nın ılıman bölgelerine özgü olan tür, bugün Kuzey Amerika'da da doğallaşmış durumdadır.
Tarihçe
Tanacetum adı, Orta Çağ Latincesinde bitki için kullanılan tanacetum sözcüğünden gelir; kökeni üzerine farklı görüşler vardır. Bitkiye ait kayıtlar Avrupa'da Orta Çağ manastır bahçelerine kadar uzanır ve Charlemagne'ın bahçe düzenlemeleriyle ilgili yönergelerde benzer bitkilerin ekiminin teşvik edildiği anlatılır. Grieve'in A Modern Herbal eserinde bitki, eski İngiliz bahçe ve ev yaşamındaki yeriyle ayrıntılı biçimde yer alır.
Türkçedeki solucan otu adı, halk arasında bitkiye atfedilen eski bir adlandırmanın yansımasıdır ve Baytop'un adlandırma çalışmalarında da kayıtlıdır. Bu tür adlar tarihî ve dilbilimsel birer kayıt olarak değerlendirilmelidir; bitkinin bugün için bir tüketim önerisi bulunmamaktadır.
Kültürdeki yeri
Altın düğme, Avrupa köy bahçelerinde ve kır çiçeği tarhlarında uzun zamandır yetiştirilen, rengi ve kokusuyla tanınan bir bitkidir. Kurutulmuş çiçek başları, kuru çiçek buketlerinde ve süs aranjmanlarında canlı sarı rengini uzun süre korudukları için tercih edilir. Eski çağlarda çiçeklerinin kokulu bitkiler arasında evlerin zeminine serildiği ve kumaşların arasına konulduğu da kaynaklarda anılır.
Bitkinin keskin kokusu nedeniyle bahçecilikte yakınındaki bazı bitkilerle birlikte dikildiği de olur. Günümüzde doğa fotoğrafçılarının ve bahçe tasarımcılarının ilgisini çeken, arıların ve kelebeklerin uğrak yeri olan bir yaban çiçeği olarak bilinir.
Mutfakta
Altın düğme mutfakta kullanılmaz; bitkinin yenmesi uygun değildir ve gıda olarak tüketilmemelidir. Çiçek başları ve yapraklar keskin bir kokuya sahiptir ve çocukların, hamile kadınların ve evcil hayvanların bitkiyle temasından kaçınılmalıdır. Yenmez uyarısı bu nedenle özellikle önemlidir.
Bitki süs amaçlı olarak kurutulacaksa çiçek başları sap boyu birlikte kesilip baş aşağı asılarak havadar ve gölge bir yerde kurutulur. Kurutulmuş çiçekler yiyecek ve içecek maddelerinden ayrı, çocukların ulaşamayacağı yerlerde saklanmalıdır. Ürün olarak bitki tanımlama konusunda kuşku varsa uzman bir botanikçiye başvurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Altın düğme nedir?
Altın düğme, Tanacetum vulgare adıyla bilinen, düğme biçimli sarı çiçek başlarına sahip, kuvvetli kokulu çok yıllık bir bitkidir. Solucan otu adıyla da anılır.
Altın düğmenin Latince adı nedir?
Latince adı Tanacetum vulgare L. olup Asteraceae (Papatyagiller) familyasındandır.
Altın düğme yenir mi?
Hayır. Bitki yenmez ve gıda olarak tüketilmemelidir. Mutfakta kullanımı yoktur.
Altın düğme nerede yetişir?
Avrupa ve Asya'nın ılıman bölgelerinde yol kenarlarında, yamaçlarda, nehir kıyılarında ve çayırlarda yetişir. Kurutulmuş çiçekleri süs amaçlı olarak saklanır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley's Plant-Book Kew, Plants of the World Online (POWO)