Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Alfalfa (Yonca) (Medicago sativa) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Alfalfa (Yonca) fotoğraf 1Alfalfa (Yonca) fotoğraf 2Alfalfa (Yonca) fotoğraf 3Alfalfa (Yonca) fotoğraf 4
Fotoğraflar: Buelldm, CC BY-SA 3.0 · Ivar Leidus, CC BY-SA 3.0 · Olivier Pichard, CC BY-SA 3.0 · Macleay Grass Man, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Alfalfa (Yonca)

Medicago sativa L.

Diğer adları
Kaba yonca, karayonca, yonca; İngilizce: alfalfa, lucerne
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Yaprak ve filiz (taze, kurutulmuş ya da çimlendirilmiş)

Alfalfa, Türkiye'de kaba yonca ya da karayonca adlarıyla da bilinen, dünyanın en eski yem bitkilerinden biridir. Medicago sativa, mor çiçekli çok yıllık bir baklagildir. Çimlendirilmiş tohumları ve kurutulmuş yaprakları mutfakta ve bitki çaylarında yer bulur.

Botanik özellikleri

Medicago sativa, 30-90 santimetre boylanabilen, çok yıllık otsu bir baklagildir. Kök sistemi derine iner; bazı köklerin birkaç metre derinliğe ulaşabilmesi bitkinin kuraklığa dayanıklılığını açıklar. Yaprakları üç yaprakçıklıdır ve yaprakçıkların uçları dişlidir; çiçekler ise salkım halinde, genellikle mor, bazen morumsu mavi renktedir.

Meyvesi spiral biçimde 2-3 kez kıvrılmış küçük bir bakla olup içinde fasulye biçimli küçük sarı-kahverengi tohumlar bulunur. Bitki, kökündeki bakteriler sayesinde havadaki azotu toprağa bağlar. Bu özellik alfalfayı tarımda nöbetleşe ekim sistemlerinin değerli bir bitkisi yapmıştır.

Tarihçe

Alfalfa adı Arapçadaki el-fısfısa sözcüğüne dayandırılır ve yem bitkisi anlamına gelen bir adlandırmadan türemiştir. Bitkinin anavatanı Orta ve Güneybatı Asya olarak kabul edilir; antik İran'da yetiştirildiği, oradan Yunanistan ve Roma dünyasına yayıldığı bilinir. Plinius'un Naturalis Historia adlı eserinde Medicago adı anılır ve bu ad bitkinin Med ülkesinden, yani İran dolaylarından geldiğini ima eden bir söylemle açıklanır.

Alfalfa İspanyol sömürge dönemiyle Amerika kıtasına taşınmış, 19. yüzyılda Kuzey Amerika'da büyük yaygınlık kazanmıştır. Türkiye'de yonca ekimi eski bir çiftlik hayvancılığı geleneğine dayanır ve Anadolu'nun birçok yöresinde tarlalar uzun yıllar yonca ile nöbetleşe değerlendirilmiştir. Bitki bu nedenle bugün de tarım kültürümüzün önemli bir parçasıdır.

Kültürdeki yeri

Yonca, Anadolu köy yaşamında hayvancılığın ve tarlaların yanı başında tanıdık bir bitkidir. Yazın biçilen yoncanın kurutulup balya haline getirilmesi, kışlık yem hazırlığının geleneksel adımlarından biridir. Bu yüzden yonca tarlası birçok yörede mevsimlerin değişiminin ve çiftçilik yaşamının simgelerinden sayılır.

Dünya genelinde alfalfa, yem sektörünün ana bitkisi olarak da bilinir ve bu nedenle birçok dilde yemlerin kraliçesi gibi anlamlara gelen adlarla anılmıştır. Çiçeklendiğinde tarlalarda mor bir örtü oluşturur ve arıcılıkta nektar kaynağı olarak da değerlendirilir. Türkiye'de yonca balı da bilinen bal çeşitleri arasındadır.

Mutfakta

Alfalfa mutfakta en çok çimlendirilmiş tohumlarıyla, yani alfalfa filizi olarak bilinir; salata, sandviç ve dürümlerde çıtır bir doku katmak için kullanılır. Kurutulmuş yaprakları ise bitki çayı karışımlarında ve baharat tozu karışımlarında yer alabilir. Taze filiz kolay bozulan bir üründür, bu yüzden hijyenik koşullarda hazırlanmalı, buzdolabında tutulmalı ve kısa sürede tüketilmelidir.

Kurutulmuş alfalfa yaprağı ve tohumu serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde, ağzı kapalı cam ya da koruyucu ambalajlı kapta saklanmalıdır. Nemden korunan ürün aylarca özelliğini muhafaza eder. Çimlendirme için tohum satın alırken gıda amaçlı ve çimlendirmeye uygun olarak ambalajlanmış ürün tercih edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Alfalfa nedir?

Alfalfa, Türkçede kaba yonca ya da karayonca olarak da bilinen, mor çiçekli çok yıllık bir baklagildir. Dünyada yem bitkisi olarak yaygın biçimde yetiştirilir.

Alfalfanın Latince adı nedir?

Latince adı Medicago sativa L. olup Fabaceae (Baklagiller) familyasındandır.

Alfalfa nerede yetişir?

Orta ve Güneybatı Asya kökenli olup bugün serin ve ılıman iklimlerde dünyanın birçok yerinde yetiştirilir. Derin köklü olduğu için kuraklığa dayanıklıdır.

Alfalfa tohumu nasıl saklanır?

Serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde, hava almayan bir kapta saklanır. Nemden uzak tutulduğunda uzun süre bekletilebilir.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Grieve, M., A Modern Herbal, 1931
Plinius, Naturalis Historia
Mabberley's Plant-Book
FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü) yayınları

WhatsApp