Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Akasya (Robinia pseudoacacia) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Akasya fotoğraf 1Akasya fotoğraf 2
Fotoğraflar: Judy Gallagher, CC BY 2.0 · Maxime Laterreur, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Akasya

Robinia pseudoacacia L.

Diğer adları
Yalancı akasya, ak akasya, akasya ağacı; İngilizce: black locust, false acacia
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Çiçek (akasya balı için bal bitkisi olarak anılır); tohum, kabuk ve yapraklar yenmez

Türkiye'de akasya denilince çoğunlukla anılan ağaç, aslında Kuzey Amerika kökenli Robinia pseudoacacia'dır; bu nedenle yalancı akasya adıyla da bilinir. Salkım halinde sarkan beyaz, güzel kokulu çiçekleri ve değerli odunuyla tanınır. Gerçek Acacia cinsinden farklı bir cinstir; arıcılıkta akasya balının kaynağı olarak anılır.

Botanik özellikleri

Robinia pseudoacacia, 15-25 metreye kadar boylanabilen, yaprak döken, çabuk büyüyen bir ağaçtır. Yaprakları tüysü bileşiktir ve 7-21 kadar küçük, oval yaprakçıktan oluşur; dalların dibinde bir çift dikene dönüşmüş kulakçık bulunur. Mayıs-haziran aylarında açan beyaz kelebeksi çiçekleri 10-20 santimetre uzunlukta sarkık salkımlar oluşturur ve çok belirgin bir kokusu vardır.

Meyvesi, koyu kahverengi, yassı, 5-10 santimetre uzunlukta bir baklagil kınıdır ve içinde birkaç küçük tohum taşır. Ağacın kökleri azot bağlayan bakterilerle birlikte yaşar, bu özelliği nedeniyle fakir topraklarda da tutunabilir. Kök sürgünleriyle hızla çoğaldığından yol kenarlarında, toprak kaymasına karşı yamaçlarda ve ağaçlandırma çalışmalarında yaygın olarak kullanılmıştır.

Tarihçe

Ağaç, Kuzey Amerika'nın doğusunda yayılan bir türdür ve 17. yüzyılın başlarında Avrupa'ya getirilmiştir. Türün cins adı, Paris'te kraliyet bahçelerinde çalışan botanikçi Jean Robin'in anısına verilmiştir; Linnaeus da türü bu adla kayda geçirmiştir. Avrupa'da parklarda ve bahçelerde süs ağacı olarak yayılmış, sonradan Doğu Avrupa ve Anadolu'ya ulaşmıştır.

Türkiye'de akasya adı çoğunlukla bu ağaç için kullanılır, oysa botanik açıdan gerçek akasyalar Acacia cinsine girer ve ağırlıklı olarak Afrika, Avustralya ve tropik bölgelerde yetişir. Bu karışıklık Türkçede yaygın olduğu için Baytop'un adlandırma çalışmalarında da yalancı akasya ifadesi ayrımı belirtmek için kullanılır. Ağaç Türkiye'de erken Cumhuriyet döneminden itibaren yol ağaçlandırmalarında ve erozyon önleme çalışmalarında geniş biçimde dikilmiştir.

Kültürdeki yeri

Akasya ağacı, şehir kenarlarında, köy yollarında ve bahçe aralıklarında görmeye alıştığımız bir gölge ve çiçek ağacıdır. Bahar çiçeklenmesi, arıcılık kültüründe özel bir yere sahiptir; Türkiye ve Avrupa'nın birçok bölgesinde akasya çiçeklerinden elde edilen açık renkli bal tanınır. Ağacın odunu sert, dayanıklı ve çürümeye karşı dirençli olduğundan çit direği, bağ kazığı, bahçe mobilyası ve küçük el aletlerinde kullanılır.

Odunu yakacak olarak da değerlidir; yoğun ve uzun süre yanar. Bazı Avrupa ülkelerinde çiçek salkımlarının hamura bandırılıp kızartılması gibi mutfak gelenekleri vardır. Ancak bu uygulama yalnız çiçekler için bilinir; ağacın başka bölümleri bu amaçla kullanılmaz.

Mutfakta

Akasya çiçeğinin mutfaktaki en bilinen yeri, arıların çiçeklerden topladığı nektarla oluşan akasya balıdır; bal açık renkli, akıcı ve hafif kokulu bir balı olarak tanınır. Bazı Orta Avrupa mutfaklarında çiçek salkımları hamura batırılıp kızartılır ya da şurup ve reçel yapımında kullanılır. Bu kullanım yalnız çiçekler içindir.

Ağacın kabuğu, tohumları, kınları ve yaprakları yenmez; bu bölümler gıda olarak tüketilmemelidir. Bitkiyi kendiniz toplamayı düşünüyorsanız türü kesin biçimde tanımanız şarttır. Akasya balı serin ve kuru bir yerde, ağzı kapalı cam kavanozda saklanmalıdır; zamanla kristalleşmesi doğaldır.

Sık sorulan sorular

Akasya ağacı nedir?

Türkiye'de akasya adıyla bilinen ağaç çoğunlukla Robinia pseudoacacia'dır; Kuzey Amerika kökenli, beyaz salkım çiçekli bir baklagil ağacıdır.

Akasyanın Latince adı nedir?

Latince adı Robinia pseudoacacia L. olup Fabaceae (Baklagiller) familyasındandır.

Gerçek akasya ile yalancı akasya aynı mıdır?

Hayır. Gerçek akasyalar Acacia cinsindendir ve çoğunlukla sıcak iklimlerde yetişir. Türkiye'de akasya denen ağaç ise Robinia cinsine aittir; bu nedenle yalancı akasya da denir.

Akasya balı nasıl saklanır?

Serin, kuru ve ışıktan uzak bir yerde, ağzı kapalı cam kavanozda saklanır. Zamanla kristalleşebilir, bu bir bozulma değildir.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Grieve, M., A Modern Herbal, 1931
Mabberley's Plant-Book
Kew, Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp