Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Ahududu, kırmızı meyvesiyle tanınan ama yaprağıyla da mutfak ve bitki çayı geleneğine giren dikenli bir çalıdır. Yaprağının alt yüzünün gümüşi beyaz tüylerle kaplı olması, onu ormanda kolayca ayırt edilir kılar. Adındaki İda Dağı göndermesi, bitkinin antik çağlardan beri bilindiğini gösterir.
Botanik özellikleri
Ahududu, genellikle bir buçuk-iki metre boyunda, çok yıllık kökten her yıl yeni sürgün veren bir çalıdır. Sürgünler ilk yıl yapraklıdır, ikinci yıl çiçek ve meyve verip kurur. Gövde ince, kıl ve küçük dikenlerle kaplıdır. Yapraklar bileşiktir; üç ile yedi arası dişli yaprakçıktan oluşur, üst yüz koyu yeşil, alt yüz ise ince tüylerle gümüşi beyazdır.
Beyazımsı küçük çiçekleri mayıs-haziranda açar, kırmızı meyveler temmuz-ağustosta olgunlaşır. Meyve aslında çok sayıda küçük etli tanenin birleşmesinden oluşan bir bileşik meyvedir. Orman kenarlarında, açıklıklarda, serin ve nemli yamaçlarda yetişir. Türkiye'de özellikle Kuzey Anadolu'nun ormanlık kesimlerinde yabani olarak bulunur; ayrıca bahçelerde ve ticari üretimde yetiştirilir.
Tarihçe
Latince tür adı idaeus, İda Dağı'na ait anlamına gelir. Antik yazarlar, bu bitkinin İda Dağı çevresinde bol bulunduğunu aktarmış, ona İda'nın böğürtleni demiştir. Dioskorides, çalı ve dikenli bitkiler arasında batos ismiyle böğürtlen ve ahududu türlerini anar; Plinius de Rubus cinsini ve İda böğürtlenini yazılarında andığı bitkiler arasında sayar.
Türkçedeki ahududu adı Baytop'un adlar sözlüğünde yer alır; frambuaz sözcüğü ise Fransızca kaynaklıdır ve özellikle pasta ve şekerleme dilinde yaygındır. Orta çağ Avrupa bahçelerinde ahududu, manastır ve konak bahçelerinin sevilen meyve çalılarındandı; zamanla ıslah edilen çeşitlerle bugünkü büyük meyveli formlar elde edildi.
Kültürdeki yeri
Kuzey Anadolu köylerinde ahududu toplamak yazın başında yapılan, çocukların da katıldığı bir ormanda toplanma etkinliğidir; çalıların dikenleri nedeniyle eldiven ve uzun kollu giysi giyilir. Meyvenin canlı kırmızı rengi pek çok yörede reçel, pekmez ve şurup yapımında kullanılır. Yaprak ise kurutulup kışa saklanan bitki çaylarının arasına girer.
Rubus cinsindeki çalılar, kır yaşamında sınır çiti olarak da işlev görmüş, hayvanları ve yabancıları uzak tutan dikenli bir perde oluşturmuştur. Halk dilinde ahududu, kırmızı ve tatlı şeylerin benzetmesi olarak şiirde ve türkülerde geçer; ayrıca meyve renginin adı olarak tekstil ve boyacılık dilinde de kullanılır.
Mutfakta
Kurutulmuş ahududu yaprağı, hafif otsu ve hafif buruk bir tada sahip bir bitki çayı olarak demlenir; kokusu siyah çaya benzetilir ama daha yumuşaktır. Bir tatlı kaşığı kuru yaprak, kaynamış suyla on-on beş dakika demlenir; bal, limon veya nane ile birlikte de içilir. Bazı çay harmanlarında ahududu yaprağı, meyve çaylarının zeminini oluşturmak için kullanılır.
Yapraklar, çiçeklenme döneminde, mayıs-haziran aylarında yağmursuz bir günde toplanır. Yıkanmadan önce temizlenir, gölgede ince bir tabaka halinde kurutulur. Tam kuruyunca elle ufalanır ve kapaklı cam kavanozda, ışık ve nemden uzak saklanır. Meyvesi ise taze yenmesinin yanında reçel, marmelat, şurup, komposto ve pasta kreması olarak değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Ahududu yaprağı ne zaman toplanır?
En uygun dönem, çalı çiçek açmadan önce veya çiçeklenme sırasında, mayıs-haziran aylarında, yapraklar tam gelişmiş ve temizken toplanmasıdır.
Ahududu yaprağı çayı nasıl yapılır?
Bir tatlı kaşığı kurutulmuş yaprak, kaynamış suya konur ve on-on beş dakika demlenir. Süzüldükten sonra bal veya limonla servis edilebilir.
Ahududu yaprağı nasıl kurutulur?
Yapraklar yıkanmadan, gölgede ve havadar bir yerde ince bir tabaka halinde serilir. Birkaç gün içinde kırılgan hale geldiğinde kavanoza alınır.
Ahududu ile böğürtlen yaprağı aynı mıdır?
Hayır. İkisi de Rubus cinsindendir, ama ahududunun yaprağının alt yüzü gümüşi beyaz tüylüdür ve yaprakçık sayısı farklıdır; böğürtlenin sürgünleri ise daha güçlü dikenlidir.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.