Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Ahlat (Pyrus elaeagrifolia), gümüşi tüylü dar yaprakları ve küçük, sert meyveleriyle tanınan, Anadolu ve Balkanlar'da yayılış gösteren yabani bir armut türüdür. Kurak İç Anadolu bozkırlarının tipik ağaçlarındandır. Meyveleri olgunlaşıp yumuşadıktan sonra yenir ve kurutulur.
Botanik özellikleri
Pyrus elaeagrifolia, boyu genellikle altı ile on metre arasında değişen, dikenli dalları olabilen bir ağaçtır. Yaprakları dar, uzun yumurtamsı ya da mızraksı, üst yüzü gümüşi gri tüylü olduğundan Elaeagnus, yani iğde yapraklarına benzer. Bu benzerlik, türün latince elaeagrifolia adının kaynağıdır.
Çiçekler ilkbaharda, beyaz renkte ve salkım biçiminde açar. Meyve iki ila üç santimetre çapında, yuvarlak ya da hafif armutsu, sert etli ve olgunlaşana kadar buruk bir pomdur. Armut türleri arasında kurağa en dayanıklılardan biri olarak kabul edilir.
Tarihçe
Ahlat, Anadolu'nun en eski yabani meyve ağaçlarından biri olarak bilinir. Armutun evcilleştirilmesi sürecinde bu bölgede yetişen yabani Pyrus türlerinin rol oynadığı düşünülür. Anadolu köy yaşamında meyvesi kışlık yiyecek olarak toplanmış, kurutulup saklanmıştır; kurusuna ahlat kurusu da denir.
Ahlat adı aynı zamanda Van Gölü kıyısındaki tarihî bir ilçenin adıdır ve bu iki kavram karıştırılmamalıdır. Türkçe adlar sözlüğü bitkinin yöresel adlandırmalarını derlemiştir. Armut yetiştiriciliğinde ahlat, fidanlar için dayanıklı anaç olarak kullanılan bir tür olmuştur.
Kültürdeki yeri
Ahlat, Türkiye'de özellikle İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Batı Karadeniz'in iç kesimleri ve Ege'nin iç bölgelerinde, kurak bozkır ve kuru orman açıklıklarında doğal olarak yetişir. Kurağa, soğuğa ve fakir topraklara dayanıklıdır; tarlaların kenarında ve yol boylarında tek tek duran ağaçlar hâlinde sık görülür. Gövdesi ve dalları yaşla birlikte kıvrık, heykelsi bir görünüm alır.
Tohumla kolayca çoğalır, çimlenme için soğuk katlamaya ihtiyaç duyar. Bahçe armutları için anaç olarak kullanımı, toprağa uyumunu ve kök sağlamlığını artırdığı için tercih edilir. Doğal ahlat ağaçlarının kesilmemesi, hem peyzaj hem de yaban yaşamı için önemlidir.
Mutfakta
Ahlat meyvesi sert ve buruk olduğundan genellikle çiğ hâlde ağızda hoş değildir; sonbahar sonu, ya da donlardan sonra yumuşadığında yenir. Halk mutfağında kurutularak kışlık olarak saklanır, kompostoya katılır, pekmeze ve doğal yemeklik meyve sirkelerine eklenir. Ahlat kurusu çay ya da hoşaf biçiminde de hazırlanabilir.
Taze meyve serin ve havadar bir yerde, tek sıra hâlinde saklanırsa birkaç hafta bozulmadan kalabilir. Kurutulmuş meyve ise kapalı bir kavanozda, nemden uzak ve serin bir yerde uzun süre bekletilir. Kullanmadan önce yıkanmalı, çekirdek ve sap kısımları ayıklanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Ahlat nedir?
Ahlat, Anadolu ve Balkanlar'da yetişen, gümüşi yapraklı ve küçük meyveli yabani bir armut ağacıdır.
Ahlatın Latince adı nedir?
Bilimsel adı Pyrus elaeagrifolia Pall.'dir; gülgiller (Rosaceae) familyasındandır.
Ahlat nerede yetişir?
Türkiye'de özellikle İç Anadolu bozkırlarında ve kurak yamaçlarda, ayrıca birçok iç bölgede doğal olarak yetişir.
Ahlat nasıl saklanır?
Taze meyve serin ve havadar yerde, kurutulmuş meyve ise kapalı kapta kuru ve serin yerde saklanır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994) Mabberley's Plant-Book (Cambridge University Press) Kew Science, Plants of the World Online (POWO) FAO, yabani meyve ağaçları ve anaç kaynakları ile ilgili yayınlar