Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Kök (yalnızca botanik ve kültürel tanıtım amaçlı; tüketilmez)
Adamotu (Mandragora officinarum), çatallı, kalın ve insana benzetilen köküyle tarih boyunca efsanelere konu olmuş, Akdeniz havzasında yetişen çok yıllık bir bitkidir. Patlıcan ve domatesle akrabadır. Tüm kısımları zehirlidir ve kesinlikle yenmez.
Botanik özellikleri
Mandragora officinarum, yerden doğrudan yükselen, geniş, kırışık ve tüylü yapraklardan oluşan bir rozet yapar. Kalın, etli ve çoğunlukla çatallanmış kazık kökü uzun yıllar yaşar. Çiçekleri soluk mor ya da yeşilimsi beyaz renkte, yaprak rozetinin ortasında, kısa saplar üzerinde açar.
Olgun meyveler sarımsı turuncu, yuvarlak, kokulu böğürtlen tipi meyvelerdir. Patlıcangiller ailesine ait olan bu bitki, aynı ailenin patates ve domates gibi bilinen sebzeleriyle akrabadır; ancak onlardan farklı olarak her kısmı zehirlidir. Türkiye'de Akdeniz çevresindeki bazı yörelerde bulunur.
Tarihçe
Adamotu, tarih boyunca insan biçimli kökü nedeniyle büyülü bir bitki olarak anılmıştır. Theophrastus ile Plinius, bitkinin sökülmesine ilişkin eski ritüelleri aktarır: bitki çevresine kılıçla daire çizilir, rüzgârı arkaya alacak biçimde yaklaşılır. Orta Çağ'da çıkardığı çığlıkla duyanı öldürdüğüne dair inanış yayılmış, bitkiyi sökmek için köpek kullanıldığı hikâyeleri anlatılmıştır.
Eski Ahit'te geçen dudaim sözcüğü bazı yorumlarda adamotuna bağlanır. Shakespeare'in oyunlarında da adı anılır. Türkçedeki kankurutan adı bu efsanelerden ve bitkinin sert kokusundan beslenir. Dioskorides De Materia Medica'da mandragoras adıyla tanımlamıştır. Bu anlatılar bilimsel olarak değil, folklor ve kültür tarihi olarak değerlendirilmelidir.
Kültürdeki yeri
Adamotu Akdeniz çevresinde, özellikle yarı gölgeli ve nemli olabilen taşlı yamaçlarda, zeytinlik kenarlarında ve ormanlık açıklıklarda doğal olarak bulunur. Sonbaharda yaprak çıkarıp kış ortasında çiçek açması ve yazın dinlenmesiyle dikkat çeker. Kalın kökü nedeniyle yerinden oynatılması zordur ve yavaş büyür.
Zehirli olması sebebiyle bitki, bahçelerde çocukların ve hayvanların ulaşamayacağı yerlerde yetiştirilmelidir. Doğal alanlarda nadir ya da sınırlı yayılışlı olabildiğinden sökülmemeli, korunmalıdır. Bitkiyle teması olan kişilerin bilgi sahibi olması önemlidir.
Mutfakta
Adamotu mutfakta kullanılan bir bitki değildir. Kökü, yaprağı ve meyvesi dahil tüm kısımları zehirlidir; hiçbir biçimde yenmez, içilmez ve yemeğe katılmaz. Meyvelerinin kokulu ve yuvarlak olması yanıltıcı olabilir, bu nedenle çocuklar özellikle uyarılmalıdır.
Bitki ya da kuru parçaları, herhangi bir nedenle elde edilmişse yalnızca uzman bilgisiyle ele alınmalı, kapalı ve etiketli bir kapta çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır. Yeme veya şüpheli temas olduğunda derhâl bir sağlık kuruluşuna ve zehir danışma hattına başvurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Adamotu nedir?
Adamotu, insan biçimli kökü ve efsaneleriyle bilinen, Akdeniz çevresinde yetişen zehirli bir patlıcangil bitkisidir; kankurutan adıyla da anılır.
Adamotunun Latince adı nedir?
Bilimsel adı Mandragora officinarum L.'dir; patlıcangiller (Solanaceae) familyasındandır.
Adamotu nerede yetişir?
Akdeniz havzasında taşlı yamaçlarda, zeytinlik kenarlarında ve ormanlık açıklıklarda yetişir.
Adamotu yenir mi?
Hayır. Tüm kısımları zehirlidir; yenmez ve içilmez, yalnızca uzman bilgisiyle ele alınmalıdır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica Plinius, Naturalis Historia Theophrastus, Historia Plantarum Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994) Mabberley's Plant-Book (Cambridge University Press)