Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Abanoz Ağacı (Diospyros ebenum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Abanoz Ağacı fotoğraf 1Abanoz Ağacı fotoğraf 2Abanoz Ağacı fotoğraf 3Abanoz Ağacı fotoğraf 4Abanoz Ağacı fotoğraf 5
Fotoğraflar: W.carter, CC BY-SA 4.0 · Yercaud-elango, CC BY-SA 4.0 · Lukas Koch, CC BY-SA 4.0 · MediaJet, CC BY-SA 3.0 · Ji-Elle, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Abanoz Ağacı

Diospyros ebenum J.Koenig ex Retz.

Diğer adları
Abanoz; Seylan abanozu, Hint abanozu; İngilizce: Ceylon ebony, East Indian ebony
Familya
Ebenaceae (Abanozgiller)
Kullanılan kısım
Öz odun (kerestesi)

Abanoz ağacı (Diospyros ebenum), Hindistan yarımadası ile Sri Lanka'nın nemli ormanlarında yetişen, koyu renkli öz odunuyla ünlü bir ağaçtır. Kerestesi yüzyıllardır mobilya, kakma ve müzik aleti yapımında aranır. Mutfakta kullanılan bir bitki değildir.

Botanik özellikleri

Diospyros ebenum, abanozgillerin (Ebenaceae) hurma ağacıyla da akraba olan cinsine aittir. Her dem yeşil, boyu yirmi metreyi aşabilen bir ağaçtır. Yaprakları almaşık dizilişli, deri kıvamında, üstte parlak ve koyu yeşildir. Ağaç genellikle ayrı eşeyli olup erkek ve dişi çiçekler ayrı bireylerde bulunur.

Bu türün asıl ünü, yaşlı ağaçlarda oluşan siyah ve çok yoğun öz odunundan gelir. Genç odun oluşturan dış kısım açık renkli kalır, siyah renk ancak yıllar içinde gövdenin merkezinde belirir. Meyve, kalıcı çanak yaprakları taşıyan yuvarlak bir böğürtlen (berry) tipindedir. Yavaş büyümesi ve olgunlaşması uzun süre aldığı için doğal popülasyonları ticari kesimle hızla azalmıştır.

Tarihçe

Abanoz adı Türkçeye Arapça ve Farsça yoluyla geçmiş, kökeni eski Mısır diline kadar götürülen bir sözcüktür. Antik dünyada siyah, ağır ve cilalanabilen odun, hükümdar eşyası ve tören nesneleri için çok değerli sayılırdı. Plinius Naturalis Historia adlı eserinde abanozu Hindistan ve Etiyopya kaynaklı lüks bir odun olarak anar.

Orta Çağ ve sonrasında Avrupa'da abanoz kakmalı dolaplar, saat kasaları ve satranç takımları, Osmanlı ve İran el sanatlarında ise sedef ve fildişi kakmalı eserler için kullanılmıştır. Piyano ve org tuşları, keman aksamı ve flüt gibi nefesli çalgılar da uzun süre abanozdan yapılmıştır. Günümüzde cinsin pek çok türü uluslararası ticarette sıkı denetime tabidir.

Kültürdeki yeri

Diospyros ebenum sıcak ve nemli tropik iklim ister; Güney Hindistan ve Sri Lanka'da düşük rakımlı ormanlarda doğal olarak bulunur. Türkiye iklimi bu tür için uygun olmadığından ülkemizde doğal olarak yetişmez; ancak aynı cinsin Anadolu'da yetişen akrabası olan hurma (Diospyros lotus) bahçelerde görülür. Abanoz ağacı tohumla çoğalır, fidanın gelişmesi çok yavaştır.

Ağacın korunması bugün önemli bir konudur. Yavaş büyüyen ağaçların kesimi ve odunun uluslararası taşınması birçok ülkede kısıtlanmıştır. Satın alınan abanoz görünümlü ürünlerin çoğu aslında boyanmış başka odunlardır; gerçek abanoz kolay bulunmaz ve pahalıdır.

Mutfakta

Abanoz ağacı mutfakta kullanılan bir bitki değildir; yenen ya da içilen bir ürünü yoktur. Bu nedenle bir mutfak kullanımından söz etmek doğru olmaz.

Odunu mobilya, kakma işleri, süs eşyası, el aletlerinin sapı ve çalgı aksamı için aranır. Kerestesi ve işlenmiş parçaları kuru, serin ve ani ısı değişiminin olmadığı bir yerde, doğrudan güneş ışığından uzak saklanmalıdır; aksi hâlde çatlama ve renk değişimi görülebilir.

Sık sorulan sorular

Abanoz ağacı nedir?

Abanoz ağacı, koyu renkli ve çok sert öz odunuyla bilinen, Hindistan ve Sri Lanka kökenli tropik bir ağaçtır.

Abanozun Latince adı nedir?

Seylan abanozunun bilimsel adı Diospyros ebenum J.Koenig ex Retz.'dir; abanozgiller (Ebenaceae) familyasındandır.

Abanoz nerede yetişir?

Tropik ve nemli ormanlarda yetişir; Türkiye'de doğal olarak bulunmaz.

Abanoz odunu nasıl saklanır?

Kuru, serin ve havadar bir ortamda, ani nem ve ısı değişimlerinden uzak tutulmalıdır.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia
Mabberley's Plant-Book (Cambridge University Press)
Kew Science, Plants of the World Online (POWO)
Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (TDK, 1994)

WhatsApp